Hollands dagboek: Sadik Harchaoui

Wie Sadik Harchaoui, directeur van FORUM, Instituut voor Multiculturele Ontwikkeling. Harchaoui (33) is gehuwd.

Waarom Harchaoui was deze week, op uitnodiging van prins Willem- Alexander en prinses Máxima, op reis in Marokko met een groep jongeren

Schrijft `Velen hebben de hele dag uitgekeken naar het diner pensant 's avonds met prinses Máxima en prins Willem-Alexander. Een openhartig, direct, warm, betrokken, soms ook wel emotioneel gesprek van beide zijden.'

Woensdag 9 november

De `Marrakech-expres' vertrekt om 9.36 uur vanuit Den Haag. De treinreis kost me bijna twee dagen, maar geeft me de rust en de ruimte om me goed te kunnen voorbereiden op het programma `Connecting Identities'. De Prins van Oranje en Prinses Máxima hebben een groep jongeren uitgenodigd mee te gaan naar Marrakech en daar kennis te maken met hun beider werk. Een magnifiek idee, symbolisch met het oog op het voorbereiden van de volgende generatie, maar vooral ook een uitmuntende mogelijkheid voor jongeren om nader kennis te maken met verschillende mensen in hun identitaire zoektocht. De jongeren zijn Nederlands en Marokkaans Nederlands. Sommigen zijn in het buitenland geboren. Man en vrouw. Maar uiteindelijk was hun individualiteit doorslaggevend; individualiteit die een toegevoegde waarde zou hebben voor de dynamiek in de groep. Om een vervolg te waarborgen is door FORUM en het Oranje Fonds voorgesteld het bezoek te plaatsen in het kader van verbindende identiteiten. Ik maak me zorgen over het volle programma met een watercongres en de andere waterbeheeronderdelen, een conferentie over microkrediet en een bezoek aan een plattelandsdorp, inclusief een meisjesinternaat. Daarnaast zullen er gesprekken zijn met elkaar en met studenten uit Marrakech. En ga zo maar door. Hoogtepunt wordt een besloten gesprek met de Prins van Oranje en Prinses Máxima.

De TGV raast tot aan Bordeaux, vertraagt tot aan Irun, waar ik om 23.00 de nachttrein naar Madrid neem.

Donderdag

Dat identiteiten contextueel bepaald worden, en vooral ook worden geconstrueerd, blijkt uit de vele gesprekken in de trein met burgers afkomstig uit de hele wereld. Ik vind de gesprekken een feest. Onderweg lees ik het laatste boek van Frank Bovenkerk, de kranten en bel continu met FORUM en Marrakech.

Vrijdag

Voordat we met ons gehuurde taxibusje naar het vliegveld gaan om de jongeren op te halen, loop ik met onze reisorganisator Lahoussine Ait Chitt enkele te bezoeken locaties na. In de stad wemelt het van mensen met aktetassen, driedelige pakken, minirokjes en ook djellaba's en brommertjes. Dit is een paradoxale stad die eigenlijk niet had kunnen bestaan in deze dorre omgeving als niet een knappe kop in de vroege middeleeuwen een vernuftig irrigatiesysteem had bedacht. Ook hiermee zullen de jongeren in het gezelschap van de prins kennis maken.

Met een flinke vertraging arriveert de groep jongeren in Marrakech. Na een snelle opfrisbeurt vertrekken we naar La Menara, een voormalig landgoed met een veertiende-eeuws paviljoen van een sultan. We worden onthaald met een historisch spektakelstuk van licht, theater en op waterfonteinen geprojecteerde beelden. Het stuk verhaalt de roemrijke geschiedenis van Marrakech. ,,Ik vond het net een Efteling-show'', zegt Arie Dirk. Maar enkele jongeren zijn juist onder de indruk van het technische hoogstandje dat ze gezien hebben.

Zaterdag

Culturele verkenning van de stad. De jongeren noemen de gids die ons onder meer langs het Bahia Paleis en Koutoubia Moskee leidt, `50 Cent' wegens een treffende gelijkenis met een beroemde rapper. Deze man blijkt overigens later de grootste opzichter van alle monumentale panden van de stad te zijn. In het Bahia zijn onder anderen Mara, Jill en Naïma zeer benieuwd naar de voormalige vizier en zijn 28 vrouwen tellende harem. In de moskee gaan enkele jongeren bidden, wat belangstelling bij de anderen oproept.

Later, aan het begin van de avond, licht het sprookjesachtige Jemaa el Fna-plein rood op. We laten ons betoveren door slangenbezweerders, waarzeggers, dansers en wierookverkopers.

Op mijn hotelkamer hebben we het eerste groepsgesprek. We praten over hun persoonlijke ervaringen en opvattingen over identiteit. We komen erachter dat de vooroordelen van de jongeren vaak mager onderbouwd zijn. Ik heb er vertrouwen in dat we een hechte groep gaan vormen.

Zondag

Rustdag. Ieder gaat zijn eigen gang. Op de persbijeenkomst 's avonds komen weinig journalisten. Later blijkt dat juist op dat moment de Prins van Oranje en Prinses Maxima landen. We nemen het programma door. Ter afsluiting van de dag gaan sommige jongeren naar een discotheek. De anderen doen hun eigen ding.

Maandag

De ene helft van de groep gaat naar het Watercongres, de andere helft naar het weelderige en imposante La Palmaraie voor de jaarlijkse bijeenkomst van de Womans' World Banking. Wij worden ontvangen door de decaan. We maken een rondje, proeven de sfeer op de universiteit en drinken koffie in het studentencafé.

De Prins van Oranje komt het congres binnen en groet onopgemerkt onze groep. De fotografen, camera's en fototoestellen zijn te talrijk om te tellen als de prins zijn openingsspeech houdt. De jongeren zijn onder de indruk. De prins benadrukt de parallellen tussen het Nederlandse en Marokkaanse waterbeheer op een boeiende wijze. Nederland heeft te veel, Marokko te weinig water. De essentie van de waterproblematiek is volgens hem niet vechten tegen het water, maar water de ruimte geven. In de pauze stel ik de jongeren aan de prins voor. Ze zijn heel even bedremmeld, maar de prins stelt ze op hun gemak en vanaf dan ondergaat de groep een onvergetelijke dag. Liza vertelt in helder Engels voor de Marokkaanse televisie haar ervaringen. De interviewers zijn even van slag door de kortheid. Dit zijn ze niet gewend. Ik vertel over het doel van de reis, Halim op een andere Marokkaanse zender in het Arabisch. Maurice, Malika, Nawal, Tarek, nee, iedereen wordt geïnterviewd. Ik kan mijn trots nauwelijks onderdrukken als ik zie hoe eerlijk en openhartig zij zijn.

We vertrekken met de prins en een specialist in het waterbeheer naar enkele waterprojecten. De prins heeft er geen bezwaar tegen dat Nawal filmt en er ontspint zich een fantastisch gesprek over het belang van water. Er blijkt maar liefst 1000 liter water nodig te zijn voor een kilo graan! Vragen worden aan de adjudant gesteld, de privé secretaris van de prins en zelfs de bewaking. Over hun werk, hun uniformen. De prins treedt op als docent, legt uit en luistert naar de vragen.

We nemen afscheid. Als we het andere deel van de groep in La Palmeraie ontmoeten zijn we weer voltallig. Verhalen worden uitgewisseld. Ik ben blij dat iedereen tevreden is en ook blij dat we veel hebben geleerd over elkaar, het werk van de prins en prinses, en veel te weten zijn gekomen over microkrediet en waterbeheer. Hoewel, Arie had niet zoveel op met microkrediet. Ontwapenend hoe hij dat zegt.

Dinsdag

Ons eerste bezoek van vandaag is het El Amana, een kantoor van waaruit microkredieten aan kleine zelfstandigen worden verstrekt. Drie jongeren gaan samen met de prinses mee naar binnen. Na een half uur begint een wandeling dwars door de Medina om enkele bedrijfjes te bezoeken zoals een wolweverij en kruidenwinkel.

Dat is een ware veldslag. Filmploegen, fotografen, beveiliging en de toestromende belangstellenden zorgen in nauwe schilderachtige straatjes voor een enorme hectiek. De jongeren zijn onder de indruk van het mediaspektakel en de energie en doorzettingsvermogen van vele fotografen om dat ene pakkende beeld vast te leggen.

's Middags gaan we naar de Jemaa el Fna, waar wij lunchen met vijftien studenten van het Lyceum ben Youssef. Het is een Islamitisch particuliere school. In het Frans, Arabisch en Engels proberen de jongeren met deze studenten te discussiëren.

We lopen dwars door de Medina naar de oude architectonisch fantastische koranschool ben Youssef. Verdeeld over zes tafels discussiëren de studenten verder. Elk van de tafel heeft een vertaler, waarvan er vijf afkomstig zijn uit onze jongerengroep. De prins en de prinses bezoeken elk drie tafels. Diepe gesprekken. Een van de koranstudenten biedt de prins excuses aan voor de moord op Theo van Gogh. Dat leidt tot enige ontroering, maar ook verwondering. Een aantal van onze jongeren houdt een interview met de aardige verslaggever van de Telegraaf.

Later op de dag bezoeken enkele jongeren een expositie van zeventien Nederlandse kunstenaars in het prachtige museum Dar Si Said, georganiseerd door de Mondriaan Stichting. De thema's zijn respect en vormen van samenleven. De tentoonstelling wordt symbolisch geopend door drie mannen die al ronddraaiende met de rug naar elkaar toe teksten opzeggen uit de heilige boeken koran, torah en bijbel. Volstrekte concentratie op de eigen godsdienst, geen oog of oor voor die van een ander.

Velen hebben de hele dag uitgekeken naar het diner pensant 's avonds met prinses Máxima en prins Willem-Alexander. Het blijkt ook een hoogtepunt te zijn. Een openhartig, direct, warm, betrokken, soms ook wel emotioneel gesprek van beide zijden. De prins en de prinses stellen zich voor vaker jongeren voor hun reizen uit te nodigen, maar ze willen ook van de jongeren horen wat voor concrete ideeën zij zelf hebben over hun eigen inzet voor een beter Nederland. Is dat een uitnodiging om met nieuwe voorstellen voor jongerenreizen op het terrein van Connecting Identities te komen?

Woensdag

Vroeg in de ochtend over een smalle weg op weg naar Amizmiz, een gemeente van veertien dorpen, zestig kilometer ten zuid-oosten van Marrakech. Het bruin-vale landschap is versierd met palmbomen.

De dorpelingen wachten ons op met gezang van vrouwen en kinderen. Enkele krijgshaftig uitziende strijders te paard met aftandse geweren houden de wacht.De burgemeester sluit zijn toespraak voor het prinselijk paar af met `Vive le Maroc! Vive les Pays Bas!'.

Bergopwaarts bezoeken we met de prins en prinses een meisjesinternaat waar bijna honderd meisjes van arme ouders verblijven. Daarna rijden we door hobbelige straten naar de werkplaatsen van een weefster, een pottenbakker en een smid. Met ferme handdrukken, zoenen en een lang nazwaaien nemen we afscheid van de prins en prinses. Daarna gaan we dansen op de buiten uitgespreide tapijten met de traditionele, plaatselijke muzikanten. De jongeren vinden het geweldig, en het uitgelopen dorp overigens ook.

Donderdag 17 november

Voordat ik 's ochtends heel vroeg in de trein stap, noteer ik de laatste commentaren van de jongeren op de voorbije week. `Een heel vriendelijk land'. `Moderne mensen'. `Bewustwording is belangrijk voor identiteit'. `Ontzettend leuk om zo persoonlijk met de prins en prinses te praten'. `Ik heb geleerd hoe een identiteit is opgebouwd. Je bent niet alleen student, moslim of liefhebber van een bepaalde muziekstroming. Er zijn oneindig veel aspecten in je identiteit.' `We are more the same than different.'

Een groepsgesprek over al deze aspecten toont nogmaals de noodzaak aan van jongerenontmoetingen als deze. Maurice treft me met zijn opmerking dat deze reis `ons allen aan het twijfelen heeft gebracht'. Misschien is twijfel wel het beste antwoord, omdat het aan de basis staat van de rede. Wie durft te twijfelen, moet een sterke persoonlijkheid hebben. En aan deze persoonlijkheden hebben we in de groep gelukkig geen gebrek.

We komen erachter dat de vooroordelen van de jongeren vaak mager onderbouwd zijn