Het grijze tuig

Jonathan Swift heeft al over die treurige schepsels geschreven, de hangouderen die het leven van de ren- en werkjongeren proberen te verpesten. Kapitein Gulliver ontmoet op het eiland Luggnagg de Struldbruggs, dat zijn mensen die niet kunnen sterven. U boft! zegt Gulliver tegen zijn gids. U hebt hier getuigen van alle historische gebeurtenissen. De Luggnagger schudt wat meewarig zijn hoofd. Hebt u weleens iemand van honderd gezien? Ja, die hebben we in Engeland ook. Van tweehonderd? Nee. De gids wenkt een soort voorbijganger. Hoe oud ben jij? Het wezen stoot een reeks klanken uit. Het is niet zeker, maar hij denkt dat hij 8.561 jaar is. Met diepe afschuw kijkt Gulliver naar deze medemens. Dat wordt allemaal nauwkeurig door Swift beschreven.

De Struldbruggs zijn de voorlopers van onze hangouderen. In de Volkskrant van 17 november staat een verslag van Elsbeth Stoker over dit vraagstuk. Ze citeert een slachtoffer van de ontluikende misstand, de heer Henk de Vries: `Bejaarden die continu in de weg lopen, rijden of zich op andere manieren trachten voort te bewegen', hij ergert zich er mateloos aan. `Ze zijn traag, zeiken en blokkeren de economie. Diezelfde economie die ervoor zorgt dat de verwarming kan branden in hun aanleunwoninkjes en de AOW voor hen bij elkaar is verdiend.' Als De Vries aan het werk is, maakt het hem niets uit wat ze doen. `Maar op mijn vrije uurtjes en in de weekeinden moeten ze maar achter de geraniums blijven zitten.' Aldus zijn klacht op de website van het Nationale Fonds Ouderenhulp.

En hij is niet de enige. `Dit voorjaar werd in het Groningse Oude Pekela een samenscholingsverbod van kracht dat ouderen verbiedt samen te hangen bij het winkelcentrum. (-) En in de McDonald's in Almere bleken ouderen vorige week niet meer welkom. Circa dertig bejaarden die elkaar daar al vijf jaar dagelijks ontmoeten, werden verzocht verspreid te gaan zitten of te vertrekken. Reden: ze zouden te veel lawaai maken; hun rollators en karretjes blokkeerden de doorgangen. De groep bleef demonstratief zitten.' Daar heb je het! Niet alleen lawaai maken en de doorgang blokkeren, maar dan ook nog demonstratief blijven zitten als een ordelievend, werkend mens er iets van zegt. Opnieuw een vraagstuk dat keihard moet worden aangepakt.

Zal dat helpen? Nee. `Als een zware ijsberg nadert de veroudering de rijkste economieën van de aarde. Boven de waterlijn zien we in de komende decennia de niet eerder vertoonde groei van het aantal ouderen, en het slinkend aantal jongeren. Onder het oppervlak dreigen, wat nog niet overal goed wordt beseft, de wurgende economische en sociale kosten waarmee deze demografische verandering gepaard gaat; kosten die het faillissement van de grootste machten, daarbij inbegrepen Amerika, kunnen veroorzaken.' Zo begint Gray Dawn, het zes jaar geleden verschenen boek van de Amerikaanse bankier en econoom Peter G. Peterson.

Ook dat is een samenvatting van veel, toen al bekende wetenschap. Het is normaal. Het duurt nu eenmaal zekere tijd voor een inzicht van enkelen doordringt tot de voorhoede van politiek en bedrijfsleven, zoals nu tot Henk de Vries. Pas als er nog veel meer De Vriezen komen, kan het keiharde aanpakken beginnen.

Maar dan nog. Terwijl we bezig zijn met het ontwerpen van mogelijke oplossingen, daagt een nieuwe complicatie. Dankzij de ontwikkeling van de medische wetenschap is de gemiddelde levensverwachting in het Westen de vorige eeuw gestegen, van 47 naar 77 jaar. Bij voortgezette vooruitgang – en er is voorlopig niets dat op het tegendeel wijst – zal volgens de Verenigde Naties tot 2050 er nog eens tien jaar bijkomen. En volgens optimistische geleerden als Leonard Guarente, hoogleraar biologie aan MIT, moeten we er rekening mee houden dat de eerste 150-jarige van de 22ste eeuw nu al geboren is.

Als het zo door gaat, schrijft Charles C.Mann in The Atlantic Monthly (mei 2005) breekt er een tijdvak aan waarin we `een tekort aan doden' zullen hebben. Tenzij de grote massa verslaafd blijft aan te veel eten. Maar dan nog moeten we tegen 2100 rekening houden met een gemiddelde levensverwachting van 85 tot 90. En daarbij moeten we ons dan niet een overweldigende massa van uitgebluste sukkels voorstellen, maar miljoenen vitale deelnemers aan het maatschappelijk leven. Tegen die tijd zie ik McDonald's geen bordje `Verboden voor hangouderen' ophangen, en laten we hopen dat Henk de Vries en zijn makkers op hun beurt demonstratief blijven zitten als de ME probeert de dames en heren achter de geraniums te jagen.

*

In mijn vorige stukje had ik het over een tekort in de Schepping. We hebben wel duizenden dieren die kunnen lopen, maar geen creatie die op eigen aangeboren wielen kan rijden. Van veel kanten word ik erop attent gemaakt dat in deze omissie van het Intelligent Design is voorzien door M.C. Escher. Hij heeft de Pedalternorotandomovens centroculatus articulosus geschapen. Generatio spontanea! voegde hij eraan toe. Het kan zichzelf oprollen tot een breed wiel waarna het zich rijdend voortbeweegt met behulp van zes ledematen. Op de vlakke weg kan het zo een hoge snelheid halen. Het principe van een autoped of een skateboard. In gestrekte vorm kost het beklimmen van trappen hem geen moeite. `Het hierbij afgebeelde diertje, in de volksmond genaamd `wentelteefje' of `rolpens', tracht dus in een diepgewortelde behoefte te voorzien,' schrijft hij bij zijn ontwerp, gemaakt in november 1951.

Er is, meldt een lezer, ook nog een schepping van Hugo Brandt Corstius, gepubliceerd in 1958 onder het pseudoniem Raoul Chapkis. De symbiose van een mens en een fiets. De details van de techniek heb ik nu niet bij de hand. Ik kom erop terug.

Ik dank alle lezers voor hun waardevolle bijdragen.