De wereld volgens Irving

Welke boeken zijn aanraders voor beginnende en geoefende lezers? Een tweewekelijks rondje langs de eeuwige jachtvelden van de wereldfictie brengt Pieter Steinz bij The World According to Garp van John Irving.

,,The world is a mess'' zei John Irving in een interview naar aanleiding van A Son of the Circus, de roman waarmee hij in 1994 zowel commercieel als literair furore maakte. ,,Iemand moet orde in de chaos scheppen, en waarom niet de romanschrijver? In mijn boeken probeer ik greep te krijgen op de herrie en de rotzooi waarvan de wereld vergeven is. Maar ik geef toe: het is een zeer onrealistisch soort overzichtelijkheid dat ik aan de man breng.''

Ware woorden. In de wereld volgens Irving gebeuren de vreemdste dingen: een schooljongen ziet de datum van zijn dood verschijnen tijdens een opvoering van A Christmas Carol en stemt daar zijn verdere leven op af; een sympathieke wees komt maar niet weg uit het tehuis waar hij geboren is; een stel schelmen wil alle ingezetenen van de Weense dierentuin vrijlaten. Buitenissige personages zijn Irvings handelsmerk. Wie A Son of the Circus heeft gelezen, herinnert zich Inspector Dhar, de bijschnabbelende Indiase acteur die ook buiten de studio alleen maar in filmtaal kan spreken. Maar Irving is ook de schepper van Wilbur Larch, de aan ether verslaafde weeshuisdirecteur annex abortusarts uit The Cider House Rules; van Suzie the Bear, het getraumatiseerde meisje in berenpak uit The Hotel New Hampshire (1981) en natuurlijk van het vriendinnenduo Jenny Fields en Roberta Muldoon uit The World According to Garp (1978): een door wellust geobsedeerde feministe en een transseksuele footballspeler.

Behalve door niet-alledaagse hoofdpersonen (die desondanks zelden ongeloofwaardig zijn) kenmerken de romans van Irving zich door spannende plots. Bij hem geen open eindes, strakverweven vertelniveaus of ander literair-technisch vuurwerk, maar snelle dialogen en verrassende gebeurtenissen, die een romantisch en soms ontroerend verhaal ondersteunen. Kafka en Musil zijn aan hem voorbijgegaan, hij is een humoristische verhalenverteller in de traditie van Charles Dickens, van wie hij zelfs de Victoriaanse moraal overnam. Als het even kan wordt het kwade gestraft en het goede beloond; het wemelt in Irvings werk van de mensen met wie het slecht afloopt als gevolg van seksuele escapades – de verleider van Garps vrouw, die zijn zucht naar seks moet bekopen met een afgebeten geslachtsdeel, is het bekendste voorbeeld. ,,If you make a mistake you're gonna pay for it,'' zei Irving in 1994. ,,Vergeet niet dat ik uit New England kom, het stamland van de Puriteinen; mijn favoriete Amerikaanse schrijvers zijn de steile moralisten Melville en Hawthorne.''

De oorspronkelijke titel van The World According to Garp, over een schrijver die opgroeit te midden van de alledaagse waanzin van naoorlogs Amerika, was `Lunacy and Sorrow'. De titel is niet alleen een variatie op 19de-eeuwse vondsten als Pride and Prejudice en Misdaad en straf, maar ook de kortste samenvatting van het hele boek. De hoofdpersoon T.S. Garp is de onconventioneel verwekte zoon van Jenny Fields, een feministisch doorgeslagen verpleegster die met haar autobiografie een onverbiddelijke bestseller heeft geschreven. Ook Garp wil schrijver worden, en een belangrijk deel van de roman is gewijd aan zijn Bildung, zijn worstelingen met writer's block en zijn eerste verhaalsuccessen, waarvan er twee integraal in The World According to Garp zijn opgenomen. Tegelijkertijd gaat Garp over de uitwassen van de seksuele revolutie en de strijd tussen de seksen die daaruit voortvloeit – een strijd waarin zowel Garp als Jenny Fields martelaars worden.

Omwille van de satire zijn de vormen van geweld in The World According to Garp tot in het absurde doorgetrokken, maar dat maakt het boek niet minder geslaagd. Als absurdistische satire op de condition américaine in de jaren zestig en zeventig is Irvings vierde roman meer dan geslaagd, als licht leesbaar portret van een sympathieke Everyman nauwelijks overtroffen.

Reacties: steinz@nrc.nl