De krant antwoordt

Is de overheid ten onrechte in een kwaad daglicht gesteld met het artikel `Cellencomplex schond brandregels'? Was de kop `Brandveiligheid in cellencomplex in orde' niet beter geweest? Nieuws is ook een kwestie van perspectief, interpretatie en verwachtingen, zo blijkt maar weer. Niet alleen van de journalist, maar ook van de lezer. Van de krant mag een feitelijk juiste weergave van de feiten worden verwacht, samengevat in een kop die de lading dekt. Verder dient de krant geen conclusies te presenteren die niet op feiten zijn gebaseerd. De toets die de journalist gebruikt om feiten te selecteren moet maatschappelijk algemeen aanvaard en bekend zijn. In dit geval gaat het om de verwachtingen die de burger van de overheid mag hebben bij brandveiligheid in cellencomplexen. (De lezer mag intussen bij alles z'n eigen gedachten en gevoelens hebben, hoewel ik de kwalificatie `smerig' nogal uit de bocht vind vliegen.)

Kon de redactie op basis van de bevindingen in het archief van de gemeente Haarlemmermeer de conclusie trekken dat de brandregels `bij voortduring waren overtreden' in het tijdelijk detentiecentrum op Schiphol? Sinds 2003, zo lazen onze redacteuren in de gemeentelijke dossiers heeft de gemeente en de brandweer Justitie `steeds opnieuw' gewezen op overtredingen van bouwvergunningen en op gebrekkige brandveiligheid. Er waren vermanende brieven nodig, dreigementen met dwangsommen, die twee keer ook zijn opgelegd en betaald. De gebreken betroffen onder meer moeilijk te openen nooduitgangen, bereikbaarheid voor bluswagens, ventilatie en luchtbehandeling. In het artikel staat ook: `Voor zover blijkt uit het dossier heeft justitie alle aanwijzingen van gemeente en brandweer uiteindelijk wel opgevolgd'.

Aanleiding voor het journalistieke onderzoek was de brand waardoor 11 bewoners in hun cellen zijn gestikt. Uiteraard was het referentiekader van de redactie de zorgvuldigheid die van de overheid verwacht mag worden bij het opsluiten van gevangenen. De staat oefent daarin ultieme dwang op het individu uit, die op geen enkele wijze zijn situatie kan beïnvloeden. De zorgplicht van de overheid weegt eigenlijk nergens zwaarder dan in detentiesituaties. Verder was brandveiligheid door de rampen in Volendam en Enschede maatschappelijk en politiek een belangrijk onderwerp geworden. Verwacht mocht worden dat de lessen uit deze kwesties niet alleen door burgers en bedrijven maar ook en misschien wel vooral door de overheid zouden zijn begrepen en toegepast. In zekere zin was dat ook zichtbaar in het dossier: de gemeente zat het departement flink achter de broek. Toch blijft het vreemd dat dit nodig was, en niet zo'n beetje ook. Met name het feit dat Justitie de gemeente dwangsommen heeft betaald maakte althans op mij een slechte indruk. Dat lijkt me een teken aan de wand: van bestuurszwakte, laksheid, onachtzaamheid.

Ook de aard van de bouwproblemen wekt mijn wantrouwen. Uit de schaarse informatie over de toedracht van de brand kwamen juist problemen met de toegang voor bluswagens naar voren, met de rookontwikkeling en met het openen van deuren. Precies die kwesties speelden eerder.

Mag er dan boven zo'n stuk staan `Cellencomplex schond brandregels'? Ik vind van wel. Het is feitelijk juist: er staat ook `schond'. De kop dekt de lading. Ik word juist niet gerustgesteld door de bevindingen van de krant, die gebaseerd zijn op maatschappelijk aanvaarde normen over de eisen die de burger mag stellen aan de overheid. Ik lees vooral een opsomming van zorgelijke incidenten tussen twee overheden die jaren aanhielden en steeds brandrisico's betroffen.

Dat er uiteindelijk aan de bouwregels kennelijk was voldaan is in het licht van de elf doden ook opmerkelijk. Is zo'n hoog dodental dan een geaccepteerd risico? De lezer had er liever `Brandveiligheid in cellencomplex in orde' boven geschreven. De redactie zou de overheid in een kwaad daglicht stellen en de burger `opjutten'. Ik kan me daar niet in vinden. De krant heeft als taak dergelijke gebeurtenissen te reconstrueren en te signaleren. Daarmee is ook de overheid zelf gediend.

nieuwe kwesties: lezerschrijft@nrc.nl