`Dagelijks wordt uit kerken gestolen'

De Italiaanse kunstpolitie geldt als de beste ter wereld. Veel landen komen de kunst afkijken. De foto's van het recente bezoek van Medy van der Laan hangen bij kolonel Ferdinando Musella aan de muur.

Deze week startte in Rome het proces tegen Marion True, de vorige maand teruggetreden conservator antiquiteiten van het wereldberoemde J. Paul Getty museum in Los Angeles. Ze wordt ervan verdacht dat ze voor haar museum veertig archeologische schatten heeft verworven die in Italië en Griekenland illegaal zijn opgegraven of zijn gestolen uit privé-collecties. Ze riskeert een gevangenisstraf tot acht jaar. Italië hoopt dat het proces een afschrikkende werking zal hebben op al die musea en particulieren die gestolen kunst kopen.

Drie van de ontvreemde objecten uit de Getty-collectie kwamen vorige week terug in Italië. Ze werden in de kazerne van de Italiaanse kunstpolitie, de Commando Carabinieri Tutela Patrimonio Culturale (CC TPC) gepresenteerd. Volgens kolonel Ferdinando Musella gaat het nog maar om het topje van de ijsberg. ,,Niemand weet precies hoeveel er illegaal wordt opgegraven, maar een indicatie is dat wij in dertig jaar meer dan een half miljoen gestolen en illegaal opgegraven archeologische objecten in beslag hebben genomen.''

Musella is één van de leiders van de Italiaanse kunstpolitie die met driehonderd experts de grootste en best georganiseerde van de wereld is en als voorbeeld geldt voor vele buitenlandse opsporingsdiensten. Zijn dienst was actief in Irak bij de inventarisering van de diefstal van 12.000 voorwerpen uit het archeologisch museum in Bagdad, maar controleert ook jaarlijks of er geen gestolen spullen liggen in de stands van de grootste kunstbeurs ter wereld, de Tefaf in Maastricht. ,,We fotograferen de objecten en vergelijken ze met de meer dan twee miljoen gestolen voorwerpen in onze databank.''

In zijn pas opgeknapte kazerne toont hij trots foto's van het bezoek van Medy van der Laan, eerder dit jaar. ,,Wat uniek is in de wereld, en de reden dat jullie minister van Cultuur hier op bezoek kwam, is behalve de databank het feit dat ik niet val onder de carabinieri maar onder het ministerie van Cultuur. ,,Als we kennis nodig hebben over archeologie, kunstgeschiedenis of contemporaine kunst, hebben we de hele structuur en de experts van het ministerie tot onze beschikking. Als we controles doen op de kunstbeurs van Maastricht gaan we daar heen met agenten en met archeologen en kunstkenners van het ministerie.''

De Italiaanse kunstpolitie kent vier afdelingen: archeologie, antiek, vervalsingen en moderne kunst. Musella dicteert de resultaten. Sinds 1970 heeft CC TPC behalve de half miljoen archeologische voorwerpen ook 251.000 gestolen kunstwerken, meubelstukken en voorwerpen uit kerken teruggevonden. Daarnaast zijn er 227.000 vervalsingen in beslag genomen en vernietigd. De dienst haalde 7700 in Italië gestolen kunstwerken terug uit het buitenland en vond in Italië 1300 objecten die elders waren gestolen.

,,Het meest geliefd zijn schilderijen en meubels, gevolgd door kunstobjecten uit kerken'', zegt Musella. Er wordt gestolen op bestelling, maar meestal niet. De criminelen weten gewoon wat het goed doet op de markt. In Italië wordt bijna twee maal per dag bij een particulier kunst uit zijn huis weggehaald. Dagelijks worden er ook één en soms twee objecten uit een kerk gehaald. Musea hebben gemiddeld twee keer per maand te maken met diefstal en publieke instellingen zes keer per maand.

Bij de gestolen kunst gaat het soms om meer dan misdaad. ,,Bekend is ook dat terroristen geld verdienen met smokkel van archeologische objecten. Mohammed Atta, de man die betrokken was bij de aanslag op de VS van 11 september, zou zijn vliegcursus hebben betaald met het smokkelen van archeologische voorwerpen vanuit Afghanistan.''

Grootste vijand van Musella is de uitgestrektheid van Italië. ,,We hebben een bijzonderheid. Volgens president Ciampi zijn wij de grootste culturele macht van de wereld. Zestig procent van het historisch en kunstzinnig erfgoed ter wereld bevindt zich op Italiaans grondgebied. Dat zeggen wij niet, dat zegt Unesco en dat vinden we fijn. Beter de grootste culturele macht dan de grootste militaire macht. ,,Maar het probleem is dat we dit allemaal moeten beschermen tegen diefstal en vernieling. De kunst is niet alleen verzameld in de kunststeden, Rome, Florence, Venetië en Napels, maar is verspreidt tot in alle haarvaten van het schiereiland. Dat maakt onze taak bijna onmogelijk.''