`Daar doen wij twintig jaar over'

Minister Peijs bezocht deze week de nieuwe diepzeehaven van Shanghai, die in slechts enkele jaren is aangelegd. De containercapaciteit is veel groter dan die van Rotterdam.

Minister Karla Peijs neemt geen blad voor de mond: ,,Tegen de tijd dat wij zo'n brug zouden hebben neergelegd, rijden ze er hier al twintig jaar over heen'', zegt ze tegen een van haar tien meereizende ambtenaren.

De bewindsvrouw van Verkeer en Waterstaat is zichtbaar onder de indruk van de nieuwste haven van Shanghai: de enorme diepzeehaven die in een noodtempo is aangelegd op twee rotsige eilandjes voor de zanderige kust van Shanghai zal naar verwachting uitgroeien tot één van de grootste containerhavens ter wereld. De eilandjes zijn met een eindeloos lijkende pijlerbrug van ruim dertig kilometer met het vasteland verbonden.

Peijs is tot vandaag met een grote bedrijvenmissie op bezoek in China en volgens haar gastheer Li Haihu, de hoogste man van de Shanghai International Port Group die de haven aanlegt, zijn de Nederlandse delegatieleden de eerste buitenlanders die de haven mogen bezoeken. Chinese bezoekers zijn er al in overvloed: met bussen vol komen ze aan om het meest recente infrastructurele wonder van de stad te bekijken. Ze lopen net als Peijs tussen de verweerde bouwvakkers door die vanuit het arme achterland van China zijn gekomen om hier het zware werk te doen.

De aanleg werd pas in juni 2002 gestart, maar in december van dit jaar worden de eerste delen van de haven al officieel in gebruik genomen. Vijf van de meer dan vijftig containerterminals die de haven in de toekomst kan herbergen zijn dan klaar.

Reden om de nieuwe haven zo ver uit de kust aan te leggen, is dat het gebied direct rond de monding van de Yangtze-rivier te ondiep is om de grootste containerschepen toe te laten.

De druk om heel snel heel veel meer vanuit Shanghai te im- en exporteren is bovendien hoog. Shanghai, dat goed is voor ongeveer een kwart van China's internationale handel, zag zijn buitenlandse handel in 2004 met bijna een kwart groeien tot 14,5 miljoen TEU. Een TEU staat gelijk aan een container van 20 voet. Ter vergelijking: de haven van Rotterdam verwerkte in 2004 `maar' 8,2 miljoen TEU.

Toch was de centrale Chinese overheid niet onmiddellijk overtuigd dat het aanleggen van een nieuwe diepzeehaven ver uit de kust van Shanghai de beste oplossing voor de toenemende vraag naar havencapaciteit was. In 1999 vroeg de State Planning Commission daarom aan Nederland en de Verenigde Staten om de haalbaarheidsstudie die China zelf had uitgevoerd nog eens over te doen.

Nederland kreeg door die opdracht de hoop dat het ook een grote rol zou mogen spelen bij het ontwerpen van de haven zelf, maar dat is niet gebeurd. ,,Dat hebben de Chinezen zelf gedaan, en alleen als er zich een acuut probleem voordeed, werd er buitenlandse expertise ingekocht'', vertelt Harrie de Leijer, die toentertijd door het minsterie van Verkeer en Waterstaat in Shanghai was gestationeerd.

Gelukkig voor HITT, een bedrijf dat zeer gespecialiseerde technologie levert om de veiligheid van verkeersstromen in havens en op vliegvelden te garanderen, deed er zich bij de bouw van de brug naar de nieuwe haven zo'n acuut probleem voor. De eerste pijler van de brug stond er nog maar net of er waaide een schip tegenaan. Om verdere ongelukken te voorkomen, mocht HITT binnen zes maanden een goed werkend veiligheidssysteem installeren, iets waarvoor het bedrijf normaal een jaar nodig zou hebben.

De brug is imposant, maar ook omstreden. Het is de enige landverbinding van de haven met Shanghai, en dat maakt de haven ook kwetsbaar. De tyfoons die het gebied regelmatig teisteren, maken dat de haven bij zwaar weer meteen moet sluiten, waarschijnlijk eerder dan als de haven op een soort tweede Maasvlakte voor de kust van Shanghai was aangelegd. Dat had goed gekund, want het gebied rond de monding van de Yangtze is door de slibafzetting van de rivier niet erg diep, en dus relatief makkelijk in te polderen. ,,We hebben toen wel op die mogelijkheid gewezen, maar daar was niet goed meer over te praten. Ze hadden al besloten dat de haven op de twee eilandjes zou komen'', herinnert De Leijer zich.

Opvallend bij het megaproject is het ontbreken van een spoorverbinding naar het vasteland. Er is voor de toekomst wel een nieuwe spoorlijn gepland, maar die begint pas op Pudong, het nu nog spoorwegloze nieuwe, oostelijke deel van Shanghai. Mogelijk was het notoir bureaucratische en trage ministerie van Spoorwegen in Peking niet bereid of in staat om op tijd een beslissing te nemen over het aanleggen van een spoorverbinding over de nieuw te bouwen brug.

Een andere mogelijkheid is dat de Chinese spoorwegen het aanleggen van een nieuwe verbinding onrendabel leek, zeker omdat het waarschijnlijk nog zo'n vijf tot tien jaar duurt voordat de capaciteit van de nieuwe haven volledig wordt benut.

In de containerhaven staan de glimmend rood geverfde kranen te wachten op de eerste zeeschepen. Minister Peijs gaat op de foto met meneer Lu, terwijl er op de achtergrond alvast wat geoefend wordt met het verplaatsen van zeegroene containers.

Shanghai kan bijna niet wachten tot het eerste schip straks met de mooie rode kranen kan worden gelost.