Sri Lanka kiest voor harde aanpak Tijgers

Sri Lanka heeft gisteren een `havik' als president gekozen. Mahinda Rajapakse is uit op vrede, maar wil de separatistische Tamil Tijgers geen eigen staat geven.

Een koe voor elk gezin. Het was een van de beloftes van een van de presidentskandidaten in Sri Lanka. `Waar moeten we die houden, op het balkon?', reageerden sommige inwoners van de steden cynisch. De verkiezingen in Sri Lanka van gisteren, waar na ruim een decennium een opvolger werd gekozen voor president Chandrika Kumaratunga, stonden bol van populistische uitspraken en retoriek.

Hoewel er dertien kandidaten waren, zijn de verkiezingen uitgelopen op een nek-aan-nekrace tussen de zittende premier Mahinda Rajapakse en zijn voorganger Ranil Wickremesinghe. Tussen respectievelijk een voormalige acteur en een telg uit een bekende zakenfamilie. Tussen een havik en een duif. Tussen een voorstander van landbouwsubsidies en staatsbedrijven en een aanhanger van de vrije markt.

Want dat waren de belangrijkste thema's: het conflict met de afscheidingsbeweging Tamil Tijgers en de kapotte economie van het eiland, die de klap van de tsunami van 26 december vorig jaar nog niet te boven is gekomen.

Vanmorgen is bekendgemaakt dat premier Rajapakse zich nu president mag noemen, nadat hij nipt als winnaar uit de verkiezingen is gekomen. Hij haalde 50,3 procent van de stemmen, zijn rivaal kreeg 48,4 procent. De keuze voor Rajapakse is daarmee ook de winst van de SLFP (Sri Lanka Freedom Party), de grootste partij in de regeringscoalitie, waarvan de vertrekkende president de leider is.

Met de benoeming van Rajapakse lijkt de Sri-Lankese bevolking gekozen te hebben tegen het bestaande staakt-het-vuren, dat in 2002 tussen overheid en Tamil Tijgers, en met behulp van Noorse bemiddelaars, tot stand is gekomen. In dat jaar was Wickremesinghe nog premier. Sindsdien genieten de Tamils een zekere autonomie in het noorden en oosten.

Het akkoord was destijds een doorbraak. De Tamil Tijgers voerden toen al bijna twintig jaar een gewapende strijd voor een eigen staat. Volgens hen worden Tamils in Sri Lanka als religieuze minderheid (hindoes) gediscrimineerd – de meerderheid van de bevolking is boeddhistisch.

De afspraken beperken zich grofweg tot confrontaties tussen Tamil Tijgers en het leger. Over een ander probleem, het hoge aantal politieke moorden, zegt het akkoord niets. Volgens Kethesh Loganathan, onderzoeker van Centre for Policy Alternatives (CPA) in de hoofdstad Colombo, heeft juist de toename van het aantal politieke moorden het geduld van de Sri-Lankezen op de proef gesteld – dit jaar waren er 190, tegenover 60 vorig jaar. Vooral de moord in augustus op de populaire minister van Buitenlandse Zaken Lakshman Kadirgamar, een Tamil die zeer kritisch was ten opzichte van de Tamil Tijgers, heeft het optimisme over een duurzame oplossing getemperd.

Het rekruteren van kinderen voor de Tamil Tijgers, zegt Loganathan, behoort bovendien nog tot de dagelijkse praktijk. ,,Als onderdeel van het verdrag is dat verboden, maar het heeft nog altijd plaats. De gewone Sri-Lankees heeft daar genoeg van.''

Waarschijnlijk zal Rajapakse niet voor gewapende confrontatie kiezen, zo verwacht de onderzoeker, maar wel hard inzetten op een permanente oplossing. ,,Hij ziet het verdrag als een tijdelijke oplossing die niet heeft gewerkt. Ook wil hij voorkomen dat de Tamils straks hun eigen staat krijgen op Sri Lanka, terwijl die daar juist naar streven. De Tamil Tijgers hadden hem al bestempeld als de oorlogskandidaat. Het zou me niets verbazen als zijn presidentschap eerder zal leiden tot een diepere impasse dan tot een oplossing.''

Ook Helen Olafsdottir, woordvoerster van de in 2002 ingestelde Noorse monitormissie in Sri Lanka, verwacht weinig verandering met de aanstelling van Rajapakse. Wel hoopt zij dat de regering de overeenkomst nadrukkelijk blijft steunen. ,,Er zijn verschillende afspraken die we kunnen maken om het vertrouwen te verbeteren. Maar om vooruitgang te boeken moet zowel de regering als de Tijgerbeweging aan boord blijven'', zegt Olafsdottir. Ze erkent dat de politieke moorden het akkoord in gevaar kunnen brengen. ,,Het ruïneert de opzet en ondermijnt het vertrouwen tussen betrokken partijen.''

Behalve voor het conflict moet Rajapakse nu ook echt een oplossing vinden voor de gesloopte economie van het land. Bijna een jaar na de tsunami is er volgens de bevolking weinig vooruitgang geboekt. Het land heeft miljoenen ontvangen van de internationale gemeenschap, maar waar dat geld is terechtgekomen, blijft een groot vraagteken. Duizenden mensen wonen nog altijd in tijdelijke behuizing. De werkloosheid is hoog. En dat mag Rajapakse als premier, en verantwoordelijk voor de wederopbouw na de tsunami, zich aanrekenen.

Tijdens zijn campagne heeft hij zich dan ook gericht op vissers, van wie velen hun boten en inkomens zijn kwijtgeraakt door de vloedgolf. Boeren beloofde hij extra steun in de vorm van subsidies. Waar hij dat geld precies vandaan wil halen, heeft hij wijselijk niet uitgelegd tijdens zijn verkiezingstournee. Analist Loganathan heeft dan ook geen erg hoge verwachtingen van de nieuwe president. ,,Er is veel retoriek en populisme geweest, maar in de praktijk zal het weinig uitmaken voor het land.''

Rectificatie / Gerectificeerd

In het kaartje bij het artikel Sri Lanka kiest voor harde aanpak Tijgers (18 november, pagina 5) heet het donkergrijze gebied onder controle van Tamil Tijgers . Dit is onjuist. Het betreft gebied waar overwegend Tamils wonen.