Oppositie Zimbabwe lijkt steeds meer op Mugabe

Een machtsstrijd verscheurt de oppositiepartij van Zimbabwe. De MDC begint steeds meer te lijken op de partij van president Mugabe.

De vuisten van de oproerpolitie, hun wapenstokken en hun bijtgrage honden. Die vreest ze al lang niet meer. Als parlementslid van de Zimbabweaanse oppositiepartij MDC heeft Priscilla Misihairabwi (37) de afgelopen jaren met het geweld in naam van de regering van president Mugabe leren leven. Talloze malen is ze gearresteerd. Even zo vaak kreeg ze klappen.

Maar de karatetrap die twee weken geleden bijna haar kaak verbrijzelde, ,,doet pas echt pijn. In het hart.'' Omdat het niet de politie was, maar een partijgenoot, een Mugabe-hater net als zij, die haar met een doodschop de mond wilde snoeren tijdens een vergadering op het hoofdkantoor van de oppositie nog wel. ,,Ik was bereid voor de MDC te sterven'', zegt ze nu. ,,Omdat ik dacht dat we dat waard waren, dat onze normen en waarden anders waren dan die van de kliek rond Mugabe. Omdat ik geloofde dat we Zimbabwe echt konden veranderen. Nu twijfel ik daar ernstig aan.''

Wat is er aan de hand met de Movement for Democratic Change? De partij die in eigen land, maar ook in Europa en de Verenigde Staten, jarenlang ,,de enige hoop van Zimbabwe'' werd genoemd? De partij die zes jaar geleden het lef had het gevecht aan te gaan met Robert Mugabe, sinds 1980 vrijwel onbetwist aan de macht? Die MDC is dezer dagen vooral in het nieuws wegens hoopoplopende ruzies binnenskamers, ruzies die geregeld uitlopen op een handgemeen. Deze week werden nog eens 18 jonge MDC'ers opgepakt wegens mishandeling van hun partijgenoten.

De bonje binnen de MDC lijkt op het eerste gezicht het resultaat van onenigheid over de vraag of de partij wel of niet moet meedoen aan de senaatsverkiezingen die volgende week (26 november) worden gehouden. Priscilla Misihairabwi vindt nog steeds van wel, ook al kreeg ze twee weken geleden stoelen naar haar hoofd gesmeten toen ze wilde uitleggen waarom. ,,We moeten elke gelegenheid aangrijpen om het gevecht met Mugabe aan te gaan'', vindt zij. Het bestuur van de partij is het met haar eens. In september stemden 31 van de 33 leden van de Nationale Raad van de MDC vóór deelname.

Het werd pas knokken toen partijleider Morgan Tsvangirai liet weten zich niets van de meerderheid van de Nationale Raad aan te trekken. Deelname heeft volgens hem geen zin omdat regeringspartij Zanu PF de afgelopen drie verkiezingen zou hebben gewonnen door fraude en intimidatie van de kiezers. Meedoen aan de senaatsverkiezingen legitimeert volgens Tsvangirai die stembusfraude. De 22 partijleden van de MDC die zich desondanks toch kandidaat hebben gesteld voor een zetel in de senaat, royeerde hij afgelopen weekend. ,,Ik heb de macht. Ik ben de MDC. Zij zijn mijn ondergeschikten, ze moeten doen wat ik zeg'', is zijn boodschap.

Klinkt als Mugabe, vinden veel van zijn partijleden. ,,Een dictator in wording'', noemen ze hem al, ,,een doordrammer''. ,,Ik zie geen gerechtigheid in mijn eigen partij'', zegt Misihairambiri. ,,Tsvangirai verwijt Mugabe ondemocratisch te zijn, maar is het zelf ook. Hij verwijt de regeringspartij geweld te gebruiken tegen zijn aanhangers, maar veroordeelt het niet nu zijn aanhang partijgenoten in elkaar slaat. Hoe kunnen we onze achterban dan laten geloven dat wij het beter zullen dan Mugabe, als we ooit aan de macht komen?''

De ergste crisis sinds de oprichting van de partij heet het. Zes jaar geleden werd de MDC opgericht door een samenraapsel van alles en iedereen die moe was van Mugabe. Van blanke boeren die hun boerderijen dreigden te verliezen tot gedesillusioneerde leden van de regeringspartij die elders sneller carrière dachten te maken. Van arbeiders en intellectuelen. De tegenstrijdige belangen van dit allegaartje zijn vijf jaar later onbeheersbaar geworden, denkt politiek analist John Makumbe van de Universiteit van Zimbabwe.

,,Dit is het einde van de MDC zoals we het hebben leren kennen. Een splitsing van de partij is onvermijdelijk geworden.'' Regeringspartij Zanu PF verkneukelt zich al bij de gedachte alleen. Op de staatszender ZBC mogen MDC-leden avond na avond hun gal spuien over het dictatoriale gedrag van partijleider Tsvangirai. Woordvoerders van de regeringspartij wijzen er steeds weer op dat de ruzies binnen de MDC verdacht veel lijken op tribalisme. Of zou het toeval zijn dat de partijleden die vóór deelname zijn aan de senaatsverkiezingen uit de zuidelijke Matabelelandprovincie komen, de traditionele machtsbasis van de MDC?

,,Zanu PF manipuleert deze crisis heel slim'', zegt Makumbe. ,,De partij heeft de MDC'ers uit het zuiden bang gemaakt door er op te wijzen dat de partij de macht in Matabeleland zal verliezen als ze niet meedoet aan de senaatsverkiezingen. Zo heeft Zanu PF het perfecte recept bedacht voor zelfmoord van de MDC.''

De geschiedenis herhaalt zich. Mugabe's partij Zanu viel in de tijd dat hij nog tegen het koloniale regime van Ian Smith vocht ook uiteen door eens stammenstrijd. De zuiderlingen (Ndebele's) begonnen hun eigen partij en moesten daar vlak na onafhankelijkheid zwaar voor boeten. Zanu PF en de MDC beginnen steeds meer op elkaar te lijken. Niet alleen in het oplossen van conflicten door middel van geweld. Maar de leden van beide partijen lijden ook aan een identieke verslaving aan het geld dat macht met zich meebrengt.

,,Veel MDC'ers willen dat die senaat er komt zodat ze verzekerd zijn van een salaris'', zegt Roy Bennett, ex-boer en prominent lid van de oppositiepartij. Bennett is er zeker van dat sommige partijgenoten giften van donoren aan de partij achterover hebben gedrukt, ook al wil hij niet zeggen wie. ,,Dit is de realiteit van Zimbabwe. Mensen hebben honger. Niemand heeft genoeg geld om te overleven in dit land. Het leven van 90 procent van de MDC'ers hangt af van de politiek.'' In dat Zimbabwe houden principes niet lang stand.