Kamp kan de PvdA nog negeren

Minister Kamp kreeg op alle fronten zijn zin tijdens het debat over de defensiebegroting. Hij trok zich weinig aan van de grootste oppositiepartij, de PvdA.

Als onmiskenbaar overwinnaar kwam hij gisteren uit de Tweede Kamer, na de behandeling van de Defensiebegroting 2006: Henk Kamp, minister van Defensie (VVD), had in alle opzichten zijn zin gekregen.

De eerdere bedenkingen van coalitiepartij CDA tegen de door Kamp gewenste kruisraketten zijn verdwenen. De Kamer is akkoord met de door Kamp voorgestelde, drastische hervorming van de marine. Terwijl de begroting niet voorziet in de vervanging van materieel dat bij de talrijke buitenlandse missies verloren gaat, vertrouwt Kamp erop dat bij de komende Voorjaarsnota geld vrij gemaakt zal worden voor drie neergestorte Chinook-transporthelikopters.

Tegenvaller is wel dat veel van de plannen voor 2006 pas in de volgende kabinetsperiode, na de verkiezingen van 2007, hun beslag kunnen krijgen. Alle partijen houden rekening met de mogelijkheid dat dan de PvdA in de regering komt. De PvdA is tegen veel plannen van Kamp, bleek bij de begrotingsbehandeling eens te meer.

,,U moet niet steeds bij alles aan de kant blijven staan'', hield staatssecretaris Cees van der Knaap (CDA) PvdA-defensiewoordvoerder Luuk Blom voor, maar deze hield stand: ,,Defensie heeft de kruisraketten niet nodig''. Hij werd daarin overigens door GroenLinks en de SP gesteund. Ook beschuldigde Blom de bewindslieden ervan over hun graf heen te regeren. Daarop wees Van der Knaap hem terecht: was het niet zo dat onder demissionair premier Kok (PvdA) het besluit de JSF aan te schaffen was genomen? Wie regeert hier over het graf, zo vroeg de staatssecretaris.

Blom moest staande het debat worden bijgepraat door een medewerker. De PvdA heeft in 2002 niet tegen de JSF als vervanger van de F16 gestemd, maar slechts tegen de zogeheten business-case, het financieringsmodel waarbij een deel van de aanschafkosten van de destijds 85 toestellen die Nederland op den duur nodig dacht te hebben, werd terugverdiend in een ingewikkeld spel van overheidskredieten en opdrachten voor Nederlandse bedrijven. Het in 2002 al demissionaire kabinet-Kok II, waar de PvdA deel van uitmaakte, kon de JSF alleen maar door de Tweede Kamer loodsen dankzij de steun van de destijds grote fractie van de LPF.

Ook deze ongemakkelijke politieke erfenis van de JSF hangt de PvdA boven het hoofd, mocht deze partij van een volgend kabinet deel gaan uitmaken kon Van der Knaap niet nalaten op te merken. Nederland tekent met de Amerikaanse partners volgend jaar een `memorandum of understanding', waarin nog steeds sprake is van 85 toestellen. Wanneer Nederland dat niet zou doen hangen de opdrachten voor het Nederlandse bedrijfsleven bij de ontwikkeling van het toestel, waarmee het toch al niet zo vlot gaat, helemaal aan een zijden draad. Uit het project stappen kost de Nederlandse staat nu of later honderden miljoenen boete.

Maar wie gisteren Van der Knaap in de Tweede Kamer hoorde, kon zich niet aan de indruk onttrekken dat het misschien wel helemaal niet meer goedkomt met de JSF. Volgend jaar worden er drie toestellen besteld, waarmee geoefend en getest kan worden, zo is de bedoeling. Over de prijs van het toestel bestaat voortdurende onzekerheid. Ook zouden de Nederlandse strijdkrachten in de naaste toekomst misschien wel veel minder behoefte hebben aan vliegtuigen van het type JSF, door de voortschrijdende technologie op het gebied van onbemande vliegtuigen of de aanschaf van de Tomahawk-kruisraketten bijvoorbeeld. Dat alles brengt het huidige kabinet ertoe vaag te doen over een eventuele aanschaf.

Het wordt niet eerder dan 2009 of 2010, voordat een beslissing valt, aldus de staatssecretaris. Dat is dan met het oog op een eventuele invoering van het toestel vanaf 2014. Op het getal van 85 wil het kabinet zich ook al niet vastleggen. De bestellingen, als ze er komen, zullen in ieder geval in twee `batches' (etappen) worden geplaatst, dus voor een deel valt de belissing nog later dan 2010. De luchtmachtlobby, in 2002 nog druk in de weer om de JSF als een superieur toestel te pousseren, zwijgt thans stil. In de afgeslankte krijgsmacht is de lange termijnplanning trouwens overgegaan naar een centrale staf in Den Haag.

Ook wat de inzet in den vreemde betreft, is voor Kamp de PvdA opeens een factor. Twee televisiejournaals kregen gisteren lucht van het feit, dat op het ministerie van Defensie een rapport van de MIVD, de militaire inlichtingendienst, circuleert dat het in de provincie Uruzgan in Afghanistan veel gevaarlijker is dan eerder werd aangenomen. Kamp wil hier naartoe enkele honderden militairen uitsturen, om er een zogenaamd PRT (Provincial Reconstruction Team) op te zetten.

De vermenging van de Navo-operatie ISAF in Afghanistan waaronder de op bestuurlijke opbouw gerichte PRT's `vallen met de vechtoperatie Enduring Freedom, waaraan Nederlandse elite-eenheden betrokken zijn en die rondom Kandahar volop bezig is, is zeer naar de zin van de Amerikanen. Maar minder naar de zin van de PvdA, die ook tegen de uitzending van de elite-eenheden was, met als argument dat bij Enduring Freedom door de Amerikanen het oorlogsrecht wordt geschonden.

Tot nu toe heeft Kamp zich van de tegensputterende grootste oppositiepartij weinig aangetrokken: een Kamermeerderheid is een Kamermeerderheid, was zijn redenering, en voorbij zijn de tijden dat voor uitzending van troepen naar het buitenland, een zeer brede meerderheid, van in elk geval alle grote partijen werd nagestreefd. Maar met de verkiezingen van 2007 in het verschiet, komt die eis toch weer zachtjes in beeld. Want dat PRT in Uruzgan, dat er op z'n vroegst volgend jaar komt, is ook bedoeld voor ná 2007.