En toen zei Rembrandt: `Bedoel je zoiets?'

Op de kunst- en antiekbeurs Pan hangen 22 Rembrandts. Het zijn allemaal portretten van Jan Six. De familie Six laat ze zien omdat 2006 het Rembrandt-jaar wordt. ,,Je kunt Rembrandts creatieve gedachtengang volgen.''

,,Het is uniek en zó zal het wel nooit meer bij elkaar zijn te zien'', zegt jonkheer Jan Six bij de tweeëntwintig portretten die Rembrandt maakte van zijn voorouder Jan Six (1618-1700). Gisteren hing hij ze op in een stand op de kunst- en antiekbeurs Pan in de Rai in Amsterdam als opmaat voor het Rembrandtjaar 2006. ,,Uniek is dat je de hele creatieve gedachtengang van Rembrandt bij het maken van deze magistrale ets kunt volgen, met een paar toegiften.''

Acht portretten zijn originele Rembrandts. De chronologisch opgehangen serie begint met drie tekeningen als voorstudie voor de fameuze ets die Rembrandt in 1647 maakte van zijn vriend Jan Six. Hij was een telg uit een patriciërsgeslacht, een koopman, dichter, toneelschrijver en kunstliefhebber. In zijn jeugd maakte hij te paard een kunstreis naar Italië, in 1691 werd hij als 73-jarige nog burgemeester van Amsterdam.

Ook de originele etsplaat is te zien en vier etsen die Rembrandt maakte van de verschillende staten van de plaat. Rembrandt toonde Six terwijl hij staande leest voor het raam. Verder hangen er zes latere afdrukken, gemaakt in opdracht van de familie Six. De expositie besluit met acht varianten die andere kunstenaars later maakten naar het voorbeeld van Rembrandt, de afgelopen veertig jaar door Jan Six verzameld.

Jan Six wijst op de veranderingen en verbeteringen die Rembrandt zelf aanbracht na de eerste afdrukken. ,,Hier hangt nog wat vitrage voor het raam, later is dat weg. Dat er meer licht naar binnen valt is sterker. En Rembrandt herstelde een fout in de datering. De 4 van 1647 stond aanvankelijk verkeerd om, een vergissing van de meester. Een ets wordt in spiegelbeeld gemaakt, ook zijn handtekening moest Rembrandt met zijn etsnaald in spiegelbeeld aanbrengen.''

Eén tekening komt uit het Amsterdams Historisch Museum, twee etsen zijn van het Rijksprentenkabinet. Maar alle andere tekeningen, de etsen, de etsplaat en de latere afdrukken en de varianten zijn afkomstig uit de collectie Six. Ze zijn altijd in de familie gebleven en sinds 1922 ondergebracht in een stichting, gevestigd in het huis van de familie Six aan de Amstel, dat nu wordt gerestaureerd.

Jan Six (58): ,,De collectie van Jan Six is altijd overgegaan van oudste zoon op oudste zoon en die heetten altijd Jan. Ik ben de tiende generatie na de 17de eeuwse Jan Six, mijn zoon Jan werkt bij de afdeling oude meesters van Sotheby's.'' Tot de collectie behoort het album Pandora, een `liber amicorum' waaraan Rembrandt twee tekening bijdroeg en waarin Vondel enkele gedichten schreef. Ook zijn er tekeningen van het huis Herengracht 619 dat Adriaan Dortsman bouwde voor Jan Six.

In het huis aan de Amstel hangt normaal ook een beroemd schilderij van Rembrandt van Jan Six, met snelle, vaak grove streken van de verfkwast. Het schilderij dateert uit 1654, een jaar voor Jan Six trouwde met Margaretha Tulp, de dochter van professor Nicolaas Tulp, die Rembrandt schilderde tijdens zijn anatomische les.

In de catalogus en in een boekje dat op de Pan verkrijgbaar is, schetst Geert Mak de aanvankelijke vriendschap en de latere verwijdering tussen Six en Rembrandt. Maar de Jan Six van nu ziet Rembrandt nog steeds als huisvriend van de familie. Bij de eerste tekeningen van Rembrandt zegt hij: ,,Ik stel me voor dat toen Rembrandt en Jan Six praatten over die eerste tekening, dat Jan zei: `zo'n woesteling ben ik niet en die springende hond is wel erg elitair. Laat ik maar een boek in mijn hand houden'. En toen zei Rembrandt: `Bedoel je zoiets?' en maakte dit schetsje. Uiteindelijk werd het deze ets, volgens kenners de mooiste van Rembrandt.''

Pan Amsterdam: 20 t/m 27/11 Parkhal Rai Amsterdam 11-19 uur; 27/11 t/m 18 uur. Inl www.pan-amsterdam.nl