De muziek ben je zelf

Het aardige van In hoger sferen, een bundeling van muziekcolumns die Paul Witteman in de Volkskrant schrijft, is dat het boek niet alleen interessante en animerende stukken over muziek bevat, maar ook een zelfportret oplevert. Want wie over muziek schrijft geeft zich bloot. Het register verraadt al dat Witteman een groot liefhebber is van Bach, die achtentwintig keer wordt genoemd, en zeker niet is gepreoccupeerd met Xenakis, die ongenoemd blijft.

De manier waarop Witteman over muziek schrijft, is hoogstpersoonlijk en levert een duidelijke karakterschets op. Zo dwaalt Witteman tussen puur muzikale betoogjes, animerende observaties, toepasselijke anekdotes en het poneren van voor- en afkeuren voortdurend af. Hij schrijft dat hij thuis graag op de piano speelt en vertelt over zichzelf als muziekliefhebber en concertbezoeker en hoe hij dat is geworden.

De tv-journalist geeft een openhartig beeld van zijn jeugd, zijn familie (de Witteman-stamboom gaat terug tot in de middeleeuwen) en zijn vroege, deels traumatische relatie met de klassieke muziek. Hij schrijft rancuneus over zijn oma die op hem paste als zijn ouders naar een concert waren: `Wanneer komt mijn mamma thuis?' `Nooit meer.' Hij componeerde als puber muziek op gedichten van Hans Lodeizen, die hij aan de piano samen met een zingende schoolvriend uitvoerde op een talentenjacht in het Haarlemse Concertgebouw.

Aan zijn pre-Idols mislukking als begeleider weet Witteman wel een beschouwing te verbinden over taak en functie van de pianist bij een liedrecital: houd je op de achtergrond. Maar de door hem geroemde Wolfram Rieger is juist geen serviele musicus.

Eén duidelijk erfelijke lijn bestaat in ieder geval tussen de muzikale Andriessens – een familie waaraan hij geparenteerd is – en de journalist Witteman. Oom Hendrik, de componist van veel roomskatholieke kerkmuziek en de vader van Louis, begon als journalist. Maar nadat hij in de Nieuwe Haerlemsche Courant de ondergang van de Titanic onopvallend had geplaatst onder een groot verhaal over de restauratie van het stadhuis, beperkte hij zich in de krant tot het schrijven over muziek.

Ook Hendriks broer Willem, pianist, schreef in de krant. De gebundelde stukken van Hendrik Andriessen in Over Muziek (1950) en Muziek en Muzikaliteit (1952) zijn nog steeds behartigenswaardig, juist omdat Andriessen de tijdloosheid van goede muziek benadrukte. Wittemans muziekkeus op een bijgevoegde cd is bijna even tijdloos, veelal klassiek en langzaam, etherisch en `in hoger sferen' met onder anderen Bach, Mozart, Rossini en Messiaen. Eén nummer trekt de aandacht: Blues van Erwin Schullhoff. Het is vast geen toeval dat het is opgedragen aan Paul Whiteman.

Paul Witteman: In hoger sferen. Balans. 190 blz met cd. €15,-