China herdenkt hervormer Hu in besloten kring

In de Grote Hal van het Volk is Hu Yaobang herdacht. Voorzichtig eerherstel voor de partijleider die wilde luisteren naar studenten.

Communistische hoogwaardigheidsbekleders in China hebben hun bijna twintig jaar lange stilzwijgen verbroken over Hu Yaobang. Hu was de hervormingsgezinde, in ongenade gevallen partijleider wiens overlijden in het voorjaar van 1989 massale studentendemonstraties uitlokte op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking. Zo'n 350 gasten, onder wie premier Wen Jiabao en vice-precident Zeng Qinhong, waren vanochtend aanwezig op een zwaarbewaakt, besloten `seminar' om zijn 90-ste geboortedag te herdenken.

De bijeenkomst, aan de vooravond van het bezoek van de Amerikaanse president George W. Bush aan China, gaat een heel eind in de richting van eerherstel. ,,De Communistische Partij zou een pijnlijke les moeten trekken uit de manier waarop ze Hu Yaobang heeft behandeld'', zei een vroegere medewerker van hem, Bao Tong, eerder tegenover Radio Free Asia. ,,Door hem te herdenken zou de partij zich andermaal de kunst van zelfkritiek moeten eigen maken.''

Maar zover gaat de partij niet. Dat Hu mag worden herdacht, en nog wel in aanwezigheid van prominenten, toont aan dat het huidige Chinese leiderschap van de vierde generatie de ogen niet wil sluiten voor fouten uit het verleden. Het wil een zekere mate van openheid nastreven – althans dat imago van modern management uitdragen.

Maar van een officiële herschrijving van de geschiedenis ten faveure van hervormingsgezinden is geen sprake. Ook de vrees voor nieuwe spontane pro-democratische oprispingen is onveranderlijk groot. De bijeenkomst van vanochtend was kleinschaliger dan eerder aangekondigd, en in de media werd er niet of nauwelijks over gerept. Het staatspersbureau Nieuw China meldde alleen dat vice-president Zeng Qinghong een toespraak hield.

Hu Yaobang, een veteraan uit de communistische bevrijdingsstrijd die de `Lange Mars' van Mao Zedong in de jaren dertig van de vorige eeuw nog meemaakte, was een van de eerste Chinese leiders die het Mao-pak aan de kapstok hing. In de chaotische jaren van de Culturele Revolutie en tijdens andere ideologische campagnes nam hij talrijke schrijvers, journalisten, geleerden en andere slachtoffers van vervolging in bescherming. Als partijleider (sinds 1980) maakte hij vooral naam door verregaande liberalisering op sociaal en cultureel gebied.

Maar onder druk van de conservatieve krachten liet zijn beschermheer Deng Xiaoping hem begin 1987 vallen. Deng, de man die de economische liberalisering van China in gang had gezet, vond dat Hu zich veel te lankmoedig opstelde tegenover demonstrerende studenten die óók verregaande democratische liberalisering eisten. Deng verweet hem een slappe houding jegens de `bourgeois-liberalisering' waarmee hij `geestelijke verloedering' onder studenten aanmoedigde.

Postuum nam Hu op verpletterende wijze revanche op zijn gedwongen ontslag. Toen het nieuws van zijn overlijden op 15 april 1989 bekend werd, stroomden rouwende studenten samen op het Plein van de Hemelse Vrede. De demonstraties mondden in juni uit in een bloedbad, toen Deng Xiaoping de opdracht gaf gewapenderhand een eind te maken aan het protest.

Die gebeurtenis markeerde een omslag in de moderne Chinese geschiedenis: wel economische liberalisering, absoluut geen politieke, zo luidde de keiharde boodschap die nog steeds doordreunt.