Zakenman gijzelt collectie Poesjkin

De omstreden 82-jarige zakentycoon Nessim Gaon in Zwitserland heeft gisteren een dag lang een collectie van 54 schilderijen van het Moskouse Poesjkinmuseum, verzekerd voor 860 miljoen euro, `gegijzeld'.

Gaon deed dit omdat hij nog steeds wacht op miljoenen dollars die Rusland hem schuldig is. Op basis van een vonnis van een kantonrechtbank legde de Zwitserse douane beslag op vrachtwagens met werken van Gaugin, Van Gogh, Cezanne, Monet en Picasso, die vijf maanden lang te zien waren in de Zwitserse stad Matigny. Na een dag van verwarring en Russische woede - directrice Irina Antonova van het Poesjkinmuseum sprak van ,,,onbeschaafd hooligangedrag'' omdat de schilderijen zonder air-conditioning in de kou stonden - maakte de Zwitserse regering 's avonds het vonnis ongedaan. Curator Zinaïda Bonami van het Poesjkinmuseum waarschuwt dat ,,deze ongehoorde taferelen een verlammende werking hebben op de internationale kunstuitwisseling.''

In 1991 en 1992 sloot Gaon met Rusland een aantal olie-voor-voedsel contracten. In 1993, na een nieuwe regeringswisseling, stopte Rusland eenzijdig met betalen. Gaon begon een juridische loopgravenstrijd en werd tweemaal in het gelijk gesteld door een arbitragerechtbank in Zweden, die hem 110 miljoen dollar toekende.

Hoewel Gaons zakenimperium half bankroet is en hijzelf genoemd én veroordeeld is in corruptiezaken en andere schandalen, blijft hij Rusland verbeten achtervolgen. ,,Het wordt mijn dood nog eens, zeggen ze. Maar ik denk dat het me gaande houdt'', zei hij drie jaar geleden. Inmiddels eist hij van Rusland 63 dollar per direct en op termijn bijna 900 miljoen dollar plus rente.

Gaon bracht Rusland eerder in verlegenheid. Zo bevroor hij drie maanden lang de rekening van de Russische ambassade in Parijs en probeerde hij in 2000 het presidentiële vliegtuig van Poetin te gijzelen; diens ambtsgenoot Chirac voorkwam dat per decreet. In datzelfde jaar wist hij bijna het 118 meter lange historische zeilschip `Sedov' te veilen. De onvermoeibare Gaon bracht de Centrale Bank van Rusland er eind jaren negentig zelfs toe haar miljardenreserves te verbergen in een dubieus off-shorebedrijfje in Jersey en Guernsey.

Sjeng Scheijen, die in Groningen twee grote Russische exposities organiseerde, denkt dat ook Nederland niet immuum is tegen gijzelingen van Russische kunst. Weliswaar geeft de Nederlandse staat vóór elke grote tentoonstelling een waterdichte vrijwaring af, zegt Scheijen. ,,Maar die geef je na de expositie niet aan de vervoerder mee, dus kan kunst bij de grens tijdelijk in beslag worden genomen door een rechter die zich alleen baseert op Gaons claim.''

Het Hermitage aan de Amstel, dat permanent Russische kunst exposeert, verwijst naar het moedermuseum in St Petersburg. Hermitage-directeur Piontrovski vindt het een ,,levensgevaarlijke situatie voor de internationale museumgemeenschap''. Gaon en andere schuldeisers zijn continu onderwerp van gesprek onder museumdirecteuren, erkent hij. Zo weigerde Piontrovski in 2003 een Titiaan naar Londen te sturen omdat de Britse staatsgarantie niet waterdicht was. Piontrovski: ,,We zoeken een status aparte voor meesterwerken, zodat ze geen gijzelaar worden in financiële geschillen.''