Twaalf sterren zonder betekenis

Niemand weet precies waar de twaalf gouden sterren voor staan die de blauwe achtergrond van de Europese vlag sieren. Maar één ding is zeker: ze symboliseren geen landen. Dat is ook nooit zo geweest.

De vlag, die gisteren zijn vijftigste verjaardag vierde, kwam – zoals zoveel in Europa – tot stand na jaren bakkeleien tussen de Europese landen. Aanvankelijk wilden de diplomaten die sinds 1950 over het ontwerp onderhandelden, dat er vijftien sterren op zouden komen. Een logische verwijzing, vonden ze, naar de vijftien landen die toen aangesloten waren bij de Raad van Europa – een in Straatsburg gevestigde organisatie die zich inzet voor samenwerking, mensenrechten en democratie in alle Europese landen.

Duitsland voelde echter niets voor vijftien sterren. Want een van die vijftien stond voor Saarland, dat in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog een autonome status had. Saarland – sinds 1957 een Duitse deelstaat – was géén zelfstandig land, zeiden de Duitse diplomaten, dus hoorden er slechts veertien sterren op de vlag. Dat vonden de Fransen, die een sterke behoefte voelden om de Duitsers onder de duim te houden, onacceptabel.

Drie jaar duurde het voordat de diplomaten het eens werden over de gouden sterren die in een cirkel gedrapeerd zouden worden op een blauwe achtergrond – een ontwerp van Arsène Heitz. De vraag die restte was: hoeveel. Niet vijftien, ook niet veertien en al helemaal niet het ongeluk brengende dertien. Na twee jaar kwamen de ambtenaren uit op twaalf.

Later werd er een verhaal bij bedacht. Twaalf is het getal van de perfectie: twaalf maanden, twaalf stammen van Israël, twaalf apostelen, twaalf tekens van de dierenriem, twaalf werken van Hercules, twaalf sterren rond het hoofd van Maria (in de Apocalyps). Kortom, niemand weet precies waar de sterren voor staan. Dat weerhield de Raad van Europa er niet van om het ontwerp in 1955 goed te keuren. Ruim dertig jaar later (in 1986) nam de Europese Gemeenschap, de voorloper van de EU, het over.

Gisteren werd in Straatsburg het verjaardagsfeestje van de vlag gevierd. José Manuel Barroso, voorzitter van de Europese Commissie, roemde de vlag als ,,symbool van eenheid, solidariteit en streven naar harmonie''. En de Spaanse voorzitter van het Europees Parlement Josep Borrell zag er een ,,symbool van onderling vertrouwen'' in. René van der Linden, voorzitter van het parlement van de Raad van Europa, zou willen dat ,,alles wat we in de politiek deden zo succesvol [was] als de Europese vlag''.