`Toezicht Europa moet beter'

Als banken grensoverschrijdend hun krachten bundelen moet er ook beter toezicht komen, zegt plaatsvervangend directeur Financiële Markten Dirk Schoenmaker van het ministerie van Financiën in zijn oratie.

Toen de Britse BCCI-bank begin jaren negentig door een schandaal ten onder ging, solliciteerde Dirk Schoenmaker naar een promotieplaats bij de London School of Economics. Wat vond hij ervan dat ze in het Verenigd Koninkrijk een bank lieten omvallen, luidde een van de vragen in zijn sollicitatiegesprek.

De vraag heeft aan actualiteitswaarde niets verloren, alleen zijn de banken tegenwoordig steeds Europeser georiënteerd. Als een bank op het punt van omvallen staat, wie laat hem dan omvallen? Vanmiddag wijdde Schoenmaker (38) zijn oratie aan de Vrije Universiteit aan de kansen en bedreigingen van Europa voor de financiële sector.

U heeft de kracht en efficiency van banken in de EU onderzocht. Daaruit blijkt dat de conjunctuur van landen uit de eurozone nog even veel verschilt als vóór de introductie van de euro. Wat betekent dat?

,,Verwacht was dat de cycli meer naar elkaar toe zouden groeien. Dat de pieken en dalen van de ene economie vaker zouden samenvallen met die van een andere. Dat dit niet is gebeurd, toont des te meer aan dat grensoverschrijdende fusies en overnames voor banken voordeel oplevert. Daarmee spreiden zij de risico's beter van klanten die failliet gaan.''

Dat weten banken ook wel, die willen maar al te graag.

,,Helaas handelen niet alle EU-landen in de geest van de doelstelling om een vrije markt te bevorderen en schermen zij hun markt af. Maar consumenten en bedrijven zijn hier niet mee gebaat. Kijk naar ABN Amro in Italië. ABN Amro zal lagere kosten in rekening gaan brengen voor dienstverlening daar. Duitsland is ook een moeilijke markt, maar ING Direct wint daar nu veel klanten met aantrekkelijke spaarvergoedingen.''

In hoeverre bestaat er, net als in de Verenigde Staten, centraal gecoördineerd toezicht in Europa in het geval van een financiële crisis?

,,Vlak na de aanslagen van 11 september 2001 heeft de Europese Centrale Bank net als de Fed de rente verlaagd. Ik meen dat Duisenberg toen in het buitenland, in Scandinavië zat. Hij heeft een telefonische conferentie gehouden met andere centrale bankiers waarna de rente is verlaagd. Toen is aangetoond dat er in het geval van een crisis ook in Europa slagvaardig kan worden gehandeld.''

Maar in Europa bestaat in tegenstelling tot de VS geen centrale autoriteit die kan ingrijpen als bijvoorbeeld een grote bank in problemen komt. Wordt het niet tijd dat zo'n crisisbeheer wordt georganiseerd?

,,Cynici zeggen dat er eerst een schandaal nodig is voordat zulk toezicht er komt. Maar ik ben een optimist. Ik geloof dat we in Europa met voortschrijdend inzicht deze uitdaging op middellange termijn zullen oppakken.''

Maar morgen kan de Deutsche Bank nog steeds omvallen terwijl er geen crisismanagement is georganiseerd. Met het risico dat er een domino-effect ontstaat.

,,Ik geloof dat het pas echt pijn gaat doen bij banken die met consumentenbankieren in meerdere landen actief zijn. Dat zijn nog maar heel weinig banken. Vergeet niet, de Britten konden Barings ook ten onder laten gaan omdat er geen consumenten werden geraakt. Het was een zakenbank. Pas als leningen aan consumenten en het midden- en kleinbedrijf in het gedrang komen, ontstaan er risico's voor het financiële systeem. Dan gaat de economie haperen door bancaire crises. In Europa hebben we afgesproken dat 20.000 euro per klant is afgedekt. Dat geld krijgt een klant altijd terug.''

Blijft de mogelijkheid dat er morgen een bankmoloch instort. Dan is er niets geregeld.

,,Er is wel binnen Europa afgesproken welke procedures dan moeten worden gevolgd. Daar hebben de centrale banken, toezichthouders en ministers van Financiën van de lidstaten een intentieovereenkomst over gesloten. Maar zulke procedures zijn inderdaad vrijblijvend. Strategisch gedrag van landen kan ertoe leiden dat niet ieder land zijn aandeel in de redding van een Europese bank wil bijdragen. Hierdoor kan een economisch gewenste reddingsoperatie stranden in politieke onenigheid. Naast de vastgelegde procedure moeten er juridisch inhoudelijke afspraken komen, daar is een beslissing van regeringsleiders voor nodig.''

Wanneer zal dat volgens u gebeuren?

,,Over 5 jaar gaat de discussie over gezamenlijk bancair Europees toezicht werkelijk serieus worden, juist door het toenemend aantal banken dat werkelijk grensoverschrijdend actief is. En 5 jaar daarna zal er serieus mee aan de slag worden gegaan.''