Marokko's successen tegen aids in gevaar

Mede dankzij grootscheepse voorlichtingscampagnes telt Marokko relatief weinig aidspatiënten. Onder andere prijsverhoging van aidsremmers dreigt echter een spaak in het wiel te steken.

Er staat een rij voor het autobusje van de Marokkaanse vereniging van de strijd tegen aids, ALCS. Op de stoep van een drukke doorgangsstraat in Casablanca verdringen jongens en mannen zich voor het tafeltje met de voorlichtingsfolders. De gratis condooms vinden gretig aftrek. Op het bankje in de bus wachten mannen en vrouwen geduldig op hun beurt voor het bloedprikken door de arts voor een snelle aidstest. Honderdtien testen tot dusver, meldt de dokter. Gelukkig geen seropositieven vandaag.

Een jongen staat plotseling op en loopt het trapje af, de bus uit. ,,Het is toch wel een beslissing die test, ik moet er nog even over denken'', zegt hij en begint merkbaar zenuwachtig in het parkje op en neer te drentelen. ,,Die komt wel terug'', schat Assad Idrissi, een van de vrijwilligers die vandaag de aidsbus bemant.

De wagen staat geparkeerd langs een zogenaamde `warme plek' in Hay Hassani, een volkswijk aan de rand van Casablanca, waar tegen het vallen van de avond prostituees hun klanten werven. Vrijwilligster Milouda Choukri springt de bus uit om met de vrouwen te praten. ,,Hun vertrouwen winnen, voorlichting geven, condooms verspreiden'', zo vat ze haar missie samen.

De aidsbus is de mobiele voorpost in een van de best ontwikkelde anti-aidscampagnes die worden gevoerd in een Afrikaans land. De ALCS is over het hele land actief met vijftien voorlichtingscentra en testposten, met een radiostation, een webpagina (www.alcsmaroc.org), een telefonische hulplijn en advertentiecampagnes, zo legt directrice Fouzia Bennani uit in het hoofdkwartier in Casablanca. Condooms worden gratis verspreid, in een stad als Marrakech worden de discotheken bezocht en vrijwilligers trekken de straat op om vrouwelijke en mannelijke prostitués over te halen de speciale voorlichtingsmiddagen bij de ALCS te bezoeken.

De Marokkaanse overheid droeg bij met een breed opgezette voorlichtingscampagne. Het werpt zijn vruchten af: Marokko telt volgens de officiële cijfers rond de 1.700 aidspatiënten en 16.000 seropositieven. Opmerkelijk weinig op een bevolking van 30 miljoen, en in geen verhouding met de dramatische cijfers in de landen onder de Sahara.

Onder andere geldgebrek en radicale prijsverhoging van de aidsremmers dreigen echter een streep te halen door de succesvolle aanpak.

De behandeling van een deel van de besmette patiënten wordt straks onbetaalbaar, zegt professor Hakima Himmich, hoofd van de aidsafdeling van het Ibn Roch ziekenhuis in Casablanca en presidentsoprichter van de ALCS. Het nieuwe vrijhandelsverdrag tussen Marokko en Verenigde Staten dat onlangs door het Marokkaanse parlement is geratificeerd, verscherpt immers de wet op de bescherming van intellectueel eigendom en verbiedt daarmee de inkoop van goedkope, generieke aidsremmers ten gunste van de veel duurdere, gepatenteerde merkproducten van Amerikaanse producenten.

Het is, zegt Himmich in haar werkkamer in het ziekenhuis, een dubbele doodsklap die straks uitgedeeld gaat worden. Nu India onder druk van de VS de productie van goedkope generieke medicijnen heeft gestaakt dreigt er al een tekort. Brazilië kan net voldoende generieke middelen produceren voor eigen gebruik, Thailand is nog niet in staat tot grote export. ,,Onze handen worden gebonden'',zegt Himmich.

Het gaat daarbij vooral om de gecompliceerdere, nieuwe generatie aidsremmers die worden gebruikt door patiënten die na verloop van tijd resistentie of allergie ontwikkelen voor de goedkopere medicijnen. ,,Ongeveer een kwart van de patiënten krijgt hier na verloop van tijd mee te maken'', aldus Himmich. Sinds 2003 neemt de Marokkaanse gezondheidszorg alle kosten voor de behandeling voor zijn rekening. ,,Van 80 euro per maand stijgen de kosten voor dit soort patiënten nu tot 600 of 800 euro. Dat wordt onbetaalbaar'', aldus Himmich.

Professor Himmich is al sinds de jaren tachtig de motor achter de strijd tegen aids in Marokko. De betrekkelijk late eerste gevallen van besmetting (in 1986) en de besnijdenis van vrijwel alle Marokkaanse mannen hebben vermoedelijk bijgedragen aan de lage cijfers, denkt Himmich. Maar ook de ALCS die al sinds 1988 actief is met voorlichtingcampagnes en het verspreiden van voorbehoedmiddelen heeft volgens haar hieraan bijgedragen. Niettemin vreest Himmich dat Marokko aan de vooravond staat van een epidemie die de landen onder de Sahara al veel eerder heeft getroffen. Begin volgende maand zal de ALCS een vijf uur durende, rechtstreeks door de televisie en radio uitgezonden actieavond organiseren om giften te verzamelen voor nieuwe, grotere campagnes. ,,Meer autobussen, meer straatwerkers en meer artsen'', zo vat ALCS-directrice Bennani het verlanglijstje samen.

De officiële steun van de Marokkaanse koning Mohammed VI aan de voorlichtingsprojecten geldt als een belangrijke steun in de rug. De koning bracht reeds twee bezoeken aan de aidsafdeling van dokter Himmich om er met patiënten te spreken. Koninklijke interventie maakte een eind aan de problemen die de vrijwilligers ontmoetten met de politie tijdens hun werk op straat in de prostitutiezones. De nieuwe bedreiging komt evenwel uit politieke hoek. De fundamentalistische islampartij Parti de la Justice et du Développement (PJD) aast openlijk op het premierschap na de verkiezingen van 2007. Regelmatig vallen PJD-politici fel uit tegen de ALCS en het verspreiden van condooms. Net als bij hun katholieke tegenhangers in het westen wordt seksuele preutsheid en onthouding aangeprezen als enig preventiemiddel. ,,Ik ben zeer ongerust wat er gaat gebeuren als de PJD straks in de regering komt'', zegt professor Himmich. ,,Ons werk kan er ernstig door in gevaar komen.''