`Het is een zwarte dag voor Italië'

Een wijziging van de grondwet versterkt de Italiaanse regio's en de macht van de premier. Volgens critici gaat die in tegen het landsbelang.

De Italiaanse Senaat heeft gisteren een jarenlang besproken grondwetswijziging aangenomen die meer macht geeft aan de premier en aan de regio's. Het is de grootste aanpassing van de grondwet sinds de anti-fascistische constitutie van 1948.

Direct na de stemming was er applaus en prosecco voor Umberto Bossi de leider van de Lega Nord, voor wie ,,een lang gekoesterde droom in vervulling is gegaan''. Even verderop spraken oppositieleden van een ,,zwarte dag voor de republiek'' en sprak oppositieleider Romano Prodi van een wet ,,die tegen het belang van het land ingaat''. De tegenstanders vrezen dat de arme zuidelijke regio's de rekening zullen moeten betalen en minder steun zullen krijgen bij het op niveau houden van hun onderwijs en gezondheidszorg.

Voor zowel links als rechts was echter duidelijk dat de aanname van de wet onvermijdelijk was, omdat het hier het kroonjuweel van coalitiepartij Lega Nord betrof. Diverse malen gedurende deze regeringsperiode heeft de partij van Bossi met een kabinetscrisis gedreigd als de decentralisatiewet niet zou worden aangenomen. Coalitiepartners die bedenkingen hadden bij de grondwetswijziging konden daarom niet anders dan vóór stemmen. En premier Berlusconi kreeg in ruil voor instemming herhaaldelijk de steun van de Lega Nord bij het invoeren van andere controversiële wetten.

De leider van die Lega Nord, Bossi, zag er gisteren persoonlijk vanaf de presidentiële tribune in de Senaat op toe dat zijn wet werd aangenomen. Hij was voor het eerst weer in Rome sinds zijn beroerte van twintig maanden geleden die hem ertoe dwong afscheid te nemen van de actieve politiek. Naast hem zat zijn vrouw en zijn beoogd opvolger, een krullenbol van zeventien jaar, zijn zoon Enzo.

,,Achttien jaar heb ik gewacht op dit moment'', fluisterde na afloop de fysiek gebroken volkstribuun, die vroeger bekend stond om zijn rouwe opruiende woorden. Begin jaren negentig werd hij landelijk actief en richtte hij de Lega Nord op met als doel het noorden van het zuiden af te scheiden. Onder de slogan ,,Rome is een dief'' en het verwijt aan de zuiderlingen dat ze luie potverteerders waren, wist hij een groot deel van de Noord-Italianen achter zich te krijgen die wel wat voelden voor een opsplitsing van Italië. Eind jaren negentig moest Bossi echter erkennen dat die tweedeling politiek niet haalbaar was en kwam hij met een nieuw plan om zijn achterban tevreden te stellen: het decentraliseringsplan waar nu de grondwetshervorming uit is voortgevloeid.

Toch komen een aantal belangrijke wijzigingen in de grondwet niet van de hand van Bossi. Dit betreft met name de uitbreiding van de macht van de premier. Die mag vanaf 2011 ministers aanstellen en ontslaan en kan de president van de republiek verzoeken om het Italiaanse parlement te ontbinden, wat diens macht drastisch indamt. Daarnaast zullen zowel Kamer als Senaat worden ingekrompen en zal de laatste voortaan op basis van de regionale politieke krachtverhoudingen worden samengesteld. Het parlement en daarmee de politiek krijgt meer invloed bij de samenstelling van het Constitutionele Hof.

Grootste pijnpunt in de wet is dat regio's het exclusieve wetgevende recht krijgen op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs en sommige politietaken. Volgens de oppositie wordt daarmee voor onderwijs en gezondheidszorg ,,het grondwettelijke recht op gelijke behandeling van alle Italianen geschonden''.

De wetswijziging wordt ook door veel staatsrechtgeleerden bekritiseerd, omdat niet altijd duidelijk is wanneer de regio en wanneer de centrale overheid het primaat heeft. Daarnaast zou er onvoldoende tegenwicht zijn voor de toegenomen macht van de premier. De positie van parlement en president zou zijn verzwakt. Commentator Sergio Romano schreef vanochtend in de Corriere della Sera dat hij vreest dat de federalisering van het land net als in België tot veel extra kosten gaat leiden. ,,Er worden nieuwe loketten geopend zonder de oude te sluiten.'' Terwijl Italië er financieel niet goed voorstaat.

Als het aan de oppositie ligt wordt deze grondwetswijziging de kortst durende in de geschiedenis van het land. Al tijdens de afsluitende stemverklaringen kondigden tegenstanders aan een referendum te organiseren over de aanpassing in de constitutie. Die volksraadpleging zou al in juni kunnen plaatsvinden.