Ethiopiërs verlamd door vrees

Het democratiseringsproces is tot stilstand gebracht en betogers worden opgepakt. Lange tijd heerste er niet zo'n beklemmende sfeer in Ethiopië.

Haile Mezgebu wil alleen heel zachtjes praten. ,,De Ethiopische regering vecht voor haar overleven, iedere oppositie drukt ze de kop in'', fluistert hij. Zijn schichtige ogen richten zich op iemand die bij de deur van zijn kantoor gaat staan. ,,Geheim agenten houden ons in de gaten, we durven zelfs geen kritische kranten meer te lezen.'' Een zure glimlach verstrakt zijn gezicht: ,,Nu maar hopen dat ik door dit gesprek niet in het gevang beland.''

Ethiopiërs lijken verlamd door vrees na de nieuwe golf van geweld die twee weken geleden in vele steden uitbrak. Nooit eerder sinds de machtsovername in 1991 door de partij van premier Meles Zenawi heerste er zo'n sfeer van angst. Het democratiseringsproces kwam na de omstreden verkiezingsuitslagen in mei – de oppositie zegt dat bij deze eerste vrije verkiezingen op grote schaal is geknoeid – tot stilstand en maakte plaats voor repressie. ,,De kans op een vreedzame oplossing wordt met de dag kleiner'', verzucht het hoofd van een Ethiopische hulporganisatie.

Voor de kantoren van het Rode Kruis en een Ethiopische mensenrechtenorganisatie in de hoofdstad Addis Abeba verdringen zich wanhopige burgers. Ze zijn op zoek naar familieleden die sinds de betogingen tegen de regering spoorloos zijn verdwenen. Volgens cijfers verstrekt door de overheid werden ongeveer tienduizend mensen opgepakt, volgens een Ethiopische particuliere organisatie drie keer zoveel. Meer dan veertig demonstranten werden gedood bij de demonstraties. Volgens ooggetuigen waren de rellen begin deze maand veel grimmiger dan die in juni, toen de politie met scherp schoot op de betogers. Dit keer vochten demonstranten terug. Zonder onderscheid te maken tussen betogers en toeschouwers, pakte de politie op straten en in woningen jongeren op.

De regering liet de leiders van de grootste oppositiepartij, de Coalitie voor Eenheid en Democratie (CUD), arresteren, evenals journalisten. ,,Op voorstel van de regeringspartij heeft het parlement de onschendbaarheid van de CUD-parlementsleden opgeheven'', vertelt een medewerker van een mensenrechtenorganisatie. ,,En nu beschuldigt premier Meles de CUD-leiders van hoogverraad, waarop de doodstraf op staat. Het machtsspel gaat op dit moment hard tegen hard.''

Beyane Petrus is leider van de gematigde oppositiepartij, de Verenigde Ethiopische Democratische Bundeling (UEDF). ,,De regering is er van overtuigd dat ze er in slaagde de volksopstand te onderdrukken'', zegt hij. ,,Maar de woede bestaat nog steeds. Alleen een politieke oplossing kan Ethiopië uit de gevaarlijke impasse halen.''

In de lange Ethiopische geschiedenis kwamen heersers vrijwel altijd met geweld aan de macht. Die geschiedenis lijkt zich te gaan herhalen. De kans op een compromis lijkt vervlogen. Niet alleen de regering koos voor de confrontatie. Binnen de CUD bestaat een radicale vleugel die wordt aangemoedigd door leden van de omvangrijke Ethiopische diaspora in Amerika en Europa. ,,Ethiopiërs hebben geleerd een heleboel geweld te verduren'', verzucht Beyane Petrus.

De regeringspartij van premier Meles, het Ethiopische Democratische Revolutionaire Volksfront (EPRDF), is nooit razend populair geweest onder de bevolking. Ze kwam in 1991 aan de macht na een lange verzetsoorlog in de noordelijke provincie Tigray tegen het militaire regime van Mengistu Haile Mariam. Haar imago van bevrijder hield kort stand. Want het EPRDF bleek al even bazig als Mengistu: een kleine kliek binnen de partij neemt zonder openlijk debat alle beslissingen. In de drieduizend jaar oude geschiedenis van de Ethiopische keizerrijken was het bestuur altijd gebaseerd op de onderdanigheid van de bevolking aan een heerser. In het geval van Meles en zijn partij stelde de bevolking zich steeds minder gewillig op uit onvrede over de dominante rol die de Tigreëers in het EPRDF spelen.

Assefa Admassa leidt het onafhankelijke onderzoeksinstituut de Ethiopische Economische Vereniging. ,,Meles en zijn makkers stonden niet open voor nieuwe ideeën, ze hebben nooit hun marxistische ideologie van hun dagen in de bush afgeschud'', meent hij. ,,Ze zijn koppig, net als de keizers in het verleden. En nu wijst Meles iedere buitenlandse kritiek op zijn harde opstelling tegen de oppositie af. De keizerlijke heersers slaagden er eeuwenlang in Ethiopië van de buitenwereld te isoleren. Maar zo'n beleid kan niet meer werken, we leven in een geheel andere wereld. De begroting van de regering wordt voor éénderde door donorlanden betaald.''

Meles is een belangrijke bondgenoot van het Westen. Ethiopië, de op één na volksrijkste natie van Afrika, neemt in de Amerikaanse visie een sleutelpositie in bij de strijd tegen het internationaal terrorisme. Maar in de ogen van de bevolking heeft zijn regime iedere geloofwaardigheid verloren. Door het overheidsgeweld de afgelopen dagen is de kans dat de regering haar legitimiteit zal herwinnen nog kleiner geworden. De roerige tijden in Ethiopië zijn nog lang niet voorbij.