`De lezer is ook een kijker en luisteraar'

Kranten verliezen in hoog tempo abonnees en zoeken naar andere inkomsten. Zij willen bijvoorbeeld televisie- en radiozenders exploiteren. Maar zij mogen dat niet.

Helemaal vlekkeloos is de samenwerking tussen de Volkskrant en televisieomroep Max niet verlopen. Zondagavond 30 oktober zonden zij samen een informatief programma uit over het nieuwe zorgstelsel: Het nationale zorgspreekuur. Het werd goed bekeken: 900.000 kijkers stemden er op af.

Maar achteraf schreef Max-omroepdirecteur Jan Slagter op zijn weblog dat hij zich had geërgerd aan de Volkskrant. Die had het programma te veel als eigen productie gepresenteerd. Alsof Max slechts een doorgeefluik was. Suzanne Weusten, adjunct-hoofdredacteur van de Volkskrant zegt: ,,Inhoudelijk was hij wel tevreden, en wij ook.''

Maar Slagter raakt een gevoelig punt: kranten die televisie willen maken zijn daarvoor afhankelijk van omroepen die zendtijd tot hun beschikking hebben. Zonder Max geen Volkskrant-tv. Want uitgevers mogen onder de huidige wetgeving niet zelf een televisiezender beginnen of overnemen. De politiek wil daarmee voorkomen dat de mediamacht van een beperkt aantal bedrijven te groot wordt. Het huidige kabinet maakt zich zorgen over de verscheidenheid van de verschillende media. Ook de samenwerking op programmaniveau is aan regels gebonden. Zo mag een omroep geen reclame maken voor een commercieel product, zoals een krant.

Toch werken nu bijna alle kranten samen met tv- of radioredacties. Telegraaf-misdaadverslaggever John van den Heuvel heeft een programma bij RTL5. Het Financieele Dagblad werkt heel nauw samen met BNR Nieuwsradio. De krant en de radiozender hebben dezelfde aandeelhouders en zijn in hetzelfde gebouw gevestigd.

De Volkskrant en NRC Handelsblad werken aan nieuwe programma's met de NPS. Deze krant maakte eerder een boekenprogramma samen met de Amsterdamse omroep AT5 en werkt nu samen met de VPRO (zie kader). NRC-hoofdredacteur Folkert Jensma ziet dit vooral als ,,experimenteren, leren en relaties ontwikkelen''. Dat zegt ook Suzanne Weusten van de Volkskrant: ,,Dit is een investering voor de toekomst.''

De samenwerking tussen redacties is spielerei vergeleken bij wat uitgevers echt willen: het exploiteren van radio en tv-zenders. Zij investeren in een multimediale toekomst, omdat het aantal krantenabonnees structureel daalt. Via radio, televisie en internet kunnen zij de redactionele inhoud van hun media op verschillende manieren `verkopen'. Jensma: ,,De toekomstige lezer is ook een kijker en luisteraar. Daarom moet je als krant op meerdere platforms aanwezig zijn.''

Bestuursvoorzitter Theo Bouwman van PCM (uitgever van NRC Handelsblad, de Volkskrant en Trouw) riep dinsdag de politiek op om de beperkende wetgeving voor krantenbedrijven aan te passen. Als dat niet gebeurt is het zeer de vraag of krantenuitgevers het redden, zei hij. De strenge regels over crossownership moeten daarom uit de wet geschrapt worden, vindt Bouwman.

Zijn pleidooi was een echo van het advies van het Commissariaat voor de Media van vorige maand aan de staatssecretaris. ,,Kranten mogen al redactioneel samenwerken met omroepen'', zegt commissaris I. Brakman. ,,Wij pleiten ervoor dat de krantenbedrijven ook de zeggenschap mogen hebben over tv-bedrijven. Ten eerste omdat door het internet nu alle mediabedrijven multimediaal werken en je dat dus mogelijk moet maken. En ten tweede omdat de krantenbedrijven echt in zwaar weer zitten en ze zich moeten kunnen ontwikkelen om hun overlevingskansen te vergroten.''

Op dit moment mogen de drie grote krantenbedrijven – PCM, Wegener en De Telegraaf – slechts een belang van maximaal 30 procent hebben in een televisie - of radioconcern. In de nieuwe mediawet wordt dat verruimd, maar volgens de krantenbedrijven onvoldoende. Bouwman pleit voor het volledig schrappen van alle beperkingen. Vooral ook omdat een televisiebedrijf als RTL (RTL4, RTL5 en RTL7) wél een krantenuitgever mag overnemen.

Tot nu toe was er maar één krantenbedrijf dat een aanmerkelijk belang had in een televisiebedrijf. Het Telegraaf-concern bezat 20 procent van de aandelen van SBS Nederland (eigenaar van de televisiezenders SBS6, Net5 en Veronica). Maar de Telegraaf ruilde dat Nederlandse belang onlangs in voor een kleiner belang in het internationale SBS-concern. Volgens een woordvoerder van de Telegraaf was de beperkende Nederlandse wetgeving daarvoor één van de redenen. ,,Wij mogen niet meer uitbreiden op de Nederlandse krantenmarkt, en ook nauwelijks op de televisiemarkt.''

Een woordvoerder van PCM zegt dat het bedrijf graag een kwaliteitszender op tv wil beginnen. ,,Daarover praten wij met Harry de Winter (oprichter van tv-productiebedrijf IDTV, red). Maar dan zou iemand anders daar een meerderheidsbelang in moeten nemen, en dat willen we juist niet.'' Ook het overnemen van een radiostation sluit PCM niet uit, al zijn daar nu geen concrete plannen voor. Volgens de woordvoerder houdt de Nederlandse wetgever de krantenbedrijven onnodig klein. ,,En daarmee zijn die rijp voor overname.''