Ziek in uitzichtloos Kazachstan

Mustufa's bijnaam laat niet veel te raden over: Schizo. Hij wordt door zijn moeder bij de dokter gebracht, een kalende dikkerd die zijn eigen bloeddruk opmeet terwijl zijn patiënten toekijken en die zich laat uitbetalen in zure room en eieren. Schizo moet worden behandeld, zegt hij. Aan de muur hangen wat medische platen die de suggestie van wetenschap hooghouden. Met die diagnose, en in het volle besef dat er geen schijn van kans is dat ze zo'n verdergaande behandeling ooit met zuivelwaren zullen kunnen betalen, gaan moeder en zoon weer naar buiten.

Het is al erg genoeg om zo ziek te zijn, maar dat dan nog in Kazachstan, dat is compleet uitzichtloos. De Kazaakse regisseur Guka Omarova debuteerde in 2004 met Schizo op het filmfestival van Cannes in het programma Un certain regard. Het was zo'n fluisterfilm, waar de festivalbezoekers elkaar naartoe sturen. Klein van pretentie, maar veelbelovend. Ruim anderhalf jaar later is de film van de in Rotterdam woonachtige maakster ook in Nederland te zien.

Omarova legt met veel precisie en nul komma nul sentiment het armoedige leven van de vijftienjarige Schizo, zijn moeder en haar geliefde Sakura vast. Sakura is een ellendige nietsnut, die een beetje op zijn motor rondscheurt door de leegte van het land en dolt met Schizo, die daardoor denkt dat Sakura zijn vriend is. Geld verdient Sakura door mensen te ronselen voor straatgevechten en hun vervolgens met een schijntje achter te laten.

Niet dat Omarova hierover moraliseert. In haar Kazachstan leeft iedereen op of over de rand van de criminaliteit. Een oom die Schizo opzoekt, is juist bezig elektriciteitsdraden van de masten te knippen om het koper te verkopen. Dit leven van Schizo en zijn filmgenoten is een continu schrapen en zo filmt Omarova het ook, koel observerend, zich slechts af en toe verlustigend in een uitzonderlijk camerastandpunt of een buitengewone beweging. Schizo is sober en dat is goed zo.

Ondanks alle tragiek van het dagelijks leven en de harde confrontaties met dood en geweld in Schizo, is het toch een zachtmoedige film. Hoofdrolspeler Oldzhas Nusupbajev heeft weliswaar een gezicht dat gesloten is als een oester, maar hij zoekt het goede. Hij helpt zijn oom en de jonge vrouw Zinka, die haar man in een straatgevecht heeft verloren. Hij kijkt huizenhoog op tegen Sakura en is nog te jong om diens lamlendigheid op te merken achter die stoere zonnebril en motor.

Het is knap van de regisseur dat zij het gevoel niet heeft geprobeerd op te wekken via het spel van haar hoofdpersoon, maar dat zij het uit de situaties in de film laat opborrelen in het hoofd van haar publiek.

Schizo. Regie: Guka Omarova. Met: Oldzhas Nusupbajev, Eduard Tabishev, Olga Landina, Bakhytbek Baimuhanbetov. In: 6 bioscopen.