Swingen op toekomstmuziek van de `generatie Mix'

In twee musea in Marrakech is de tentoonstelling Respect! te zien, met hedendaagse Nederlandse beeldende kunst. Staatssecretarissen Nicolaï en Van der Laan woonden de opening bij.

Halverwege de rondleiding door de stad, op het beroemde Djemaa El Fna plein, krijgt staatssecretaris Medy van der Laan een aapje op haar schouder. Voorzichtig aait ze het dier over z'n poot. Even verderop weert collega Atzo Nicolaï een slangenbezweerder af. ,,Nee, ik hoef geen slang om mijn nek.''

De bewindslieden zijn in de koningsstad Marrakech als deel van het gevolg van kroonprins Willem-Alexander en prinses Máxima, die deze week in Marokko bezoeken in het kader van de viering van 400 jaar Nederlands-Marokkaanse betrekkingen. Voor Van der Laan (Cultuur) is dit haar eerste bezoek aan Marokko; later op de dag zal ze de ,,authenticiteit'' en de ,,intimiteit'' van de stad met zijn 1,2 miljoen inwoners roemen. Nicolaï, die naast Europese Zaken ook interculturele samenwerking in zijn portefeuille heeft, was tien jaar geleden al eens in Marrakech.

De staatssecretarissen komen om te praten over de oprichting van een cultureel centrum voor migranten, in Nederland, en wonen tevens de opening van de tentoonstelling Respect! Vormen van Samenleven in het Musée Dar Si Saïd bij, een door de Mondriaan Stichting georganiseerde groepstentoonstelling met hedendaagse kunst uit Nederland.

Het bezoek aan Marokko vormt ook de onofficiële aftrap van Van der Laans beleid van culturele diversiteit; een beleid waar ze naar eigen zeggen al langere tijd op broedt. Ze pleit voor samenwerking tussen diverse etnische groepen en kunstdisciplines, zoals bij de uitvoering van Othello door het Onafhankelijke Toneel (2000), waarbij Othello werd gespeeld door een blanke acteur met een Marokkaanse cast. Of FunX, een radiostation voor grote stads-jongeren dat urban uitzendt, een mix van hiphop, arrenbie en rai. Dat is de toekomst, aldus Van der Laan: ,,Geen generatie Nix, maar een generatie Mix''.

De Nederlandse band Fra Fra Sound is nog zo'n voorbeeld. De band treedt op in het Institut Français, als onderdeel van het programma `Musiques à Marrakech', voor een zaal Marokkanen en Nederlanders. Die klappen en joelen door elkaar: Fra Fra Sound, een etnisch gemengde band, speelt jazz, latin en pop. Hier treden ze op met het Marokkaanse bluestrio Majid Bekkas, dat ook al zo'n wonderlijke mix van verlaten Amerikaanse stadjes en Arabische sterrennachten oproept. Het publiek voelt zich er thuis.

Hoewel de discussie gaat over allochtonen en hun geringe deelname in de kunst, zowel in het publiek en als in de kunstinstellingen, valt het woord allochtoon nauwelijks. Van der Laan: ,,We praten over de derde generatie in Nederland. Die voelt zich niet allochtoon.'' Ze vindt het woord een negatieve klank hebben. 's Avonds, tijdens een diner met de ca. tien meegereisde Nederlandse kunstenaars, citeert Van der Laan de eveneens aanwezige curator van Respect, Roel Arkesteijn: ,,Terwijl burgers en politici zich het hoofd breken over de deining rond de multiculturele samenleving [...], ontwikkelen kunstenaars productieve scenario's.''

Arkesteijn hoopt met de tentoonstelling een positief signaal uit te zenden, zegt hij even later, ,,maar het moet niet te zoetsappig worden''. Daarom stelt Marlene Dumas haar Young Men tentoon; dromerige zwart-wit aquarellen van Arabische jongemannen. Tot grote schrik van menig bezoeker blijkt het bij nader inzien om zelfmoordterroristen te gaan, vastgelegd vlak voor hun vernietigende daad. Daarom exposeert ook Erik van Lieshout – of eigenlijk nìet. Zijn inzending bestaat uit twee schilderijen van Rachid Ben Ali, Marokkaan, kunstenaar, homoseksueel en erkend relschopper. Van Lieshout sends Rachid Ben Ali back heet het werk, een verwijzing naar het omstreden uitzetbeleid van minister Verdonk.

Behalve over de tentoonstelling praten de twee bewindslieden over een cultureel centrum voor migranten, op te zetten in een grote stad in Nederland. Nicolaï ziet in het centrum ,,een plek waar culturen bij elkaar komen''; Van der Laan spreekt van ,,een positieve bijdrage aan de cultuur van migratie en integratie'' door middel van debatten, voorstellingen en tentoonstellingen.

Maar onderhuids zijn er spanningen tussen de departementen. Zo wil Nicolaï dat het instituut zich vooral gaat richten op de Marokkaanse cultuur, terwijl Van der Laan pleit voor verbreding: ,,We hebben in Nederland 164 verschillende culturen, dus waarom alleen de Marokkaanse? Wat als zich over vijf jaar een nieuwe, grote groep migranten aandient?'' Dan zit je in je maag met je Marokko-huis. Maar in Nicolaïs delegatie vreest men versnippering. Daar valt het woord ,,ratjetoe''. Ook over de naam zijn de bewindslieden het niet eens: Nicolaï heeft het steevast over het ,,mediterrane huis'', terwijl Van der Laan die naam afkeurt. Of het instituut er ook echt komt, is onzeker. Vooralsnog is er geen geld.

's Avonds in het restaurant zitten de staatssecretarissen boven twee dampende borden couscous, met uitzicht op de slangenbezweerders en waterverkopers van het Djemaa El Fna plein. In februari moet er meer duidelijkheid zijn, zeggen ze. En voor het einde van deze kabinetsperiode moeten ze ,,onomkeerbare stappen'' hebben gezet. ,,Voor het mediterrane huis'', zegt Nicolaï. Zijn collega legt haar vork neer. ,,Wat dacht je van Ons Huis?''

Zie www.respect.mondriaanfoundation.nl