Opgewekte Ossi zonder ideologische veren

Op zondagochtend loopt hij wel eens over de Glienicker Brücke, de oude stalen brug die Potsdam verbindt met Berlijn. De brug die door de sporadische spionnenruil tussen het Oostblok en het Westen wereldberoemd werd.

Op zo'n ochtend denkt Matthias Platzeck (51) terug aan zijn 35 jaar in de communistische DDR. Destijds hield hij het niet voor mogelijk dat hij ooit over die brug zou lopen, de brug naar het vrije Westen. Gisteren werd Platzeck gekozen tot voorzitter van de grote, machtige SPD. Met 99,4 procent van de stemmen. Een communistische verkiezingsuitslag. Ook toen moest hij weer even denken aan de DDR.

,,Ik ben een door en door gesocialiseerde Oost-Duitser en ik ben dat graag'', zei hij voorafgaand aan zijn uitverkiezing. Platzeck schiet niet in een kramp als hij over zijn socialistische jeugd vertelt. Dat klinkt logischer dan het is. Oost-Duitsers hebben in de West-Duitse provincie nog steeds geen bijster goede reputatie. Die andere grote partij, de CDU, heeft ook een 51-jarige voorzitter afkomstig uit de DDR. Toekomstig bondskanselier Angela Merkel verloochent haar roots weliswaar niet, maar presenteert zich toch vaker als gesamtdeutsch dan als Oost-Duits.

Matthias Platzeck is het tegendeel van het Oost-Duitse cliché waar West-Duitsers graag naar verwijzen. Platzeck is geen moedeloze mopperkont, geen JammerOssi. Hij is ontspannen, pragmatisch. Een opgewekte, benaderbare man. Niet ideologisch, niet barok. Een noordeling. Energiek, ook. Een leefbare samenleving is geen natuurlijke toestand, zei hij gisteren, daar moet je elke dag voor werken. ,,Niets komt vanzelf'', zei hij in navolging van SPD-god Willy Brandt.

Platzeck werd in 1953 geboren in Potsdam. Zijn vader was arts, zijn moeder arts-assistent. Hij studeerde, evenals Merkel, een exacte wetenschap, in zijn geval biomedische cybernetica. Eind jaren tachtig werd hij politiek actief, in een Oost-Duitse milieubeweging. Hij was lid van oppositiebeweging Bündnis 90 en minister van Milieu in Brandenburg. In 1995 stapte hij over naar de SPD. Hij was burgemeester van Potsdam en is sinds 2002 premier in Brandenburg. Sinds gisteren is hij het boegbeeld van de verjonging van de SPD.

De lange, slungelachtige man met bril, snor en baardje stond al langer als potentiële troonopvolger te boek. Scheidend bondskanselier Gerhard Schröder had hem al jaren geleden gespot. Hij behoort niet tot een van de geprofileerde vleugels in de partij en ondersteunde de behoedzame sociaal-economische hervormingen van Schröder. Vorig jaar dwong hij respect af door in de regionale verkiezingsstrijd keer op keer de confrontatie aan te gaan met woedende demonstranten, die verlaging van werkloosheidsuitkeringen onverteerbaar vonden en niets meer van de SPD wilden weten. Platzeck won de verkiezingen.

Zijn toespraak gisteren was doordesemd met een lichte toon, zonder af te glijden in al te gelikte formules. Hij noemde Duitsland een ,,fantastisch'' land, maar ook een land dat optimisme nodig heeft en zelfvertrouwen. De SPD hield hij voor ogen dat ze ,,positief'' moet definiëren waar zij voor staat.

De SPD heeft geen moeilijkheden om af te rekenen met ideologische tegenstanders van rechts. Het probleem voor de partij is veeleer om in een tijdsgewricht van magere economische groei uit het weinige toch iets goeds te maken. In de moderne verzorgingsstaat gaat het, aldus Platzeck, niet meer in eerste instantie om de verdeling van welvaart, maar om de gelijke verdeling van mogelijkheden om deel te nemen aan het maatschappelijke proces.