Hongaarse artsen massaal op drift

Artsen uit Transsylvanië (Roemenië) doen in Hongarije het werk van Hongaarse artsen die naar West-Europa zijn geëmigreerd.

Arts worden, dat was de roeping van Róbert Hallai en zijn medestudenten. In 1993 studeerden ze af aan de universiteit in Târgu Mureş in Roemenië (voor de Hongaren heet de stad Marosvásárhely). Twaalf jaar later werken er nog maar twee van de veertig studenten uit zijn jaar in Roemenië. ,,De rest heeft zijn heil gezocht in Hongarije of elders in de Europese Unie'', zegt Hallai, die nu zelf ook in een Hongaars ziekenhuis werkt. ,,Allemaal zijn we op zoek naar een professionele omgeving en naar beter betaald werk.''

Zoals Hallai, lid van de Hongaarse minderheid in Roemenië, zijn er tienduizenden die naar Hongarije trekken. Hongarije, dat als verliezer uit de Eerste Wereldoorlog kwam, moest volgens het verdrag van Trianon in 1920 tweederde van het grondgebied afstaan, waardoor ruim drie miljoen Hongaren afgesneden raakten van hun moederland. Nog altijd leven in Hongarije's buurlanden Servië, Slowakije, Oekraïne en Roemenië grote Hongaarse minderheden. Alleen al Transsylvanië telt naar schatting 1,7 miljoen Hongaren.

Maar dat aantal vermindert in hoog tempo, volgens een onlangs gepubliceerd rapport van het Hongaarse bureau voor statistiek (KSH). Tussen 1998 en 2002 trokken ruim 200.000 Hongaren weg uit Transsylvanië om een nieuw bestaan in Hongarije op te bouwen. Volgens KSH zal dat aantal migranten in de komende 25 jaar oplopen tot 500.000. Tegen die tijd zijn volgens KSH de Hongaren uit Oekraïne en Servië al allemaal, en voorgoed, verdwenen.

Het rapport geeft onbedoeld een antwoord op de vraag waar Hongarije al decennialang mee kampt: wat kunnen we betekenen voor de Hongaren buiten de landsgrenzen, die daar veelal worden gediscrimineerd? Vooral in de Servische provincie Vojvodina, waar 290.000 Hongaren wonen, stijgt de laatste twee jaar het aantal etnische conflicten, waarbij Hongaren door Serviërs worden geïntimideerd en afgetuigd.

Eind 2004 brachten de Hongaren hun stem uit in een referendum over het aanbieden van het dubbele staatsburgersschap aan Hongaren in Servië, Roemenië en Oekraïne. ,,Onze bloedverwanten kunnen we onmogelijk laten zitten achter een nieuw IJzeren Gordijn'', luidde toen het argument. Maar het referendum mislukte. De angst voor een massale toestroom van migranten die in Hongarije zouden komen profiteren van de betere sociale voorzieningen en gezondheidszorg voerde de boventoon.

In de praktijk echter is de `massale migratie', zoals KSH rapporteert, allang een feit. Het zijn overwegend hoogopgeleide jongeren die naar Hongarije komen. Vooral artsen uit Roemenië en Oekraïne zijn op drift. Ze komen naar Hongarije, waar sinds de toetreding van het land tot de Europese Unie een tekort aan artsen en verplegers is ontstaan. ,,Onze artsen verhuizen naar West-Europa, op zoek naar een hoger salaris'', zegt professor Timár László van ziekenhuis Heim Pál in het centrum van Boedapest. ,,Hun lege plekken worden nu opgevuld door artsen uit vooral Roemenië. Medische migratie is de trend.''

Al jaren kampt het ziekenhuis met geldgebrek. Onderhoud gebeurt nauwelijks, waardoor plafondpanelen ontbreken en de lift regelmatig blijft hangen. Op de eerste verdieping van Heim Pál heeft dokter Katalin Schneider sinds kort drie nieuwe collega's uit Oekraïne, alle drie etnische Hongaren. Op proef. ,,Ze moeten nog een officieel diploma halen om in Hongarije als arts te kunnen werken'', zegt Schneider. ,,Ze brengen een groot offer, maar dat is het ze waard. Ze verdienen straks 400 euro per maand: vier keer zo veel als in Oekraïne.''

Het vertrek van Hongaarse verplegers naar West-Europa is op Schneiders afdeling opgevangen door de komst van verpleegsters uit Transsylvanië. Zoals Adel (22) uit het in het oosten van Transsylvanië gelegen Gheorgheni (Gyergyószentmiklós voor de Hongaren). Sinds een jaar werkt ze in Boedapest. ,,De stad is veel te groot. Ik mis mijn familie. Maar wat kun je doen? Daar verdiende ik 140 euro per maand, nu heb ik 300 euro.''

De alarmerende boodschap van het migratierapport van KSH wordt onderschreven door onderzoekers aan de universiteit van de Transsylvaanse hoofdstad Cluj (Kolozsvár) die de huidige uittocht van Hongaren uit Transsylvanië schatten op ongeveer 20.000 per jaar.

,,Transsylvanië loopt leeg'', zegt Róbert Hallai. Sinds vijf jaar werkt Hallai nu als chirurg in het ziekenhuis van de Hongaarse stad Dunaújváros. Zijn vrouw, die ook afkomstig is uit Transsylvanië en eveneens Hongaarse, vond als radiologe een baan in Boedapest. Hallai: ,,Ik vóel me Hongaar. Maar toch kijkt men in Dunaújváros op mij neer: wij uit Transsylvanië worden als minder beschaafd gezien.''

Een aanzienlijk deel van het honorarium van een Hongaarse arts bestaat uit zogeheten `dankbaarheidsgeld' dat door de patiënt onder de tafel aan de arts wordt gegeven. Daarvan profiteert Hallai naar zijn zeggen nauwelijks. ,,Dat blijft toch een onderonsje tussen de in Hongarije geboren patiënten en artsen.''

Hallai en zijn vrouw hebben de volgende etappe van hun migratie al uitgestippeld. ,,Hierna willen we voor een paar jaar in Engeland werken, tegen een nog beter salaris.''

Een verbetering van de situatie in de gezondheidszorg in Roemenië na 2007 of uiterlijk 2008, als het land hoopt toe te treden tot de Europese Unie, verwacht Hallai niet. ,,Hoe zeer ik dat ook wens, want mijn ziel ligt in Transsylvanië. Dat ik mijn ouders daar heb achtergelaten doet nog elke dag pijn. Zij kunnen straks niet meer aankloppen bij een Hongaars sprekende dokter. Dan worden ze behandeld door een Roemeense arts in wiens praktijk je als Hongaar niet veel waard bent. Tenzij je extra geld op tafel legt.''