`Schoothondje' Fox versus populist Chávez

De presidenten van Mexico en Venezuela ruziën over de Latijns-Amerikaanse relatie met de VS. Fox voelt zich beledigd door Chávez. Die weigert excuses.

Een week van bekvechten tussen president Vicente Fox van Mexico en president Hugo Chávez van Venezuela heeft geleid tot een diplomatieke oorlog. Om van hun ongenoegen blijk te geven, hebben de regeringen van beide Latijns-Amerikaanse landen gisteren hun ambassadeurs teruggeroepen. Breekpunt in het geschil is de weigering van Venezuela om te voldoen aan een Mexicaans ultimatum om zich gisteren voor middernacht te verontschuldigen voor het feit dat Chávez zijn collega Fox ,,een schoothondje van de imperialistische Amerikaanse regering'' heeft genoemd.

De oorsprong van het conflict ligt in de eerder deze maand mislukte top van Amerikaanse landen in Argentinië. De leiders van 34 landen in de regio wisten het daar niet eens te worden over de wenselijkheid van een vrijhandelszone, Alca genaamd, voor het hele continent. In totaal 29 landen, waaronder de Verenigde Staten, Chili, Mexico, de Midden-Amerikaanse landen en de Caraïben waren vóór vergaande economische integratie. Venezuela, Argentinië en Brazilië wijzen Alca af omdat ze vrezen dat een dergelijke zone alleen voordelig is voor de grote, veelal Amerikaanse bedrijven. Ze willen eerst meer regionale samenwerking zonder de VS.

Na de top zei de conservatieve Fox dat een gebrek aan leiderschap van de Argentijnse president Néstor Kirchner de bijeenkomst had doen mislukken. Kirchner zou volgens Fox alleen maar bezig zijn geweest zijn eigen linkse, radicaal anti-Amerikaanse achterban te behagen. Terwijl Alca volgens Fox Latijns-Amerika vooruitgang zal brengen. De vrijhandelszone die sinds 1994 van kracht is tussen Mexico, Canada en de VS zou dat volgens hem al hebben aangetoond. Fox had zich ook gestoord aan het feit dat de links-populistische Chávez tijdens de top linkse demonstranten toesprak.

Chávez nam het een paar dagen later op voor Kirchner, die de belangrijkste Zuid-Amerikaanse bondgenoot van Venezuela is. Fox danst volgens hem naar de pijpen van de VS. In zijn televisieshow Hallo President zei Chávez afgelopen zondag niet aan excuses te denken. Hij waarschuwde Fox zich niet meer met hem te bemoeien, want anders zou het slecht met hem aflopen. Fox zei gisteren in een reactie op nieuwszender CNN dat ,,de waardigheid'' van Mexico op het spel staat en dat de beledigingen daarom niet zonder consequenties kunnen blijven.

Het is voor het eerst dat een Latijns-Amerikaanse leider zich publiekelijk kritisch durft uit te laten over de steeds zelfbewuster opererende Chávez. Ook regeringen van regionale grootmachten als Colombia, Chili en Brazilië ergeren zich geregeld aan het marxistische, provocerende jargon van de Venezolaan, maar zwijgen om escalatie te voorkomen.

De leider van Venezuela, het vijfde olieproducerende land ter wereld, heeft het afgelopen jaar bovendien veel bondgenoten in de regio gekocht door voordelige oliecontracten met ze af te sluiten. Mexico is wat dat betreft onkwetsbaar omdat het zelf een belangrijke olieproducent is.

De ruzie tussen beide mannen gaat ook om het leiderschap in de regio. Chávez, boezemvriend en volgeling van de Cubaanse heerser Fidel Castro, wil dat heel Latijns-Amerika zich aansluit bij zijn Bolivariaanse revolutie. Een omwenteling die, in navolging van de politieke onafhankelijkheid die Simón Bolívar in de negentiende eeuw naar Zuid-Amerika bracht, de regio economisch en cultureel zelfstandig moet maken.

De groep Chávistas in de regio groeit. Volgende maand zal in Bolivia volgens de peilingen een van Chávez' bondgenoten, indianenleider en cocaboer Evo Morales, tot president worden gekozen.

Ook in Mexico heeft Chávez een aanhang. De man die namens de grootste oppositiepartij PRI in juli in Mexico zal deelnemen aan de presidentsverkiezingen, Roberto Madrazo, zei gisteren in een gesprek met buitenlandse correspondenten dat hij veel overeenkomsten ziet tussen Chávez en Andrés López Obrador. Dat is de voormalige burgemeester van Mexico-Stad en de politicus die volgens de peilingen verreweg de grootste kans maakt om volgend jaar in Mexico Vicente Fox op te volgen.

Chávez en López Obrador hebben volgens hem ,,dezelfde houding – ze zijn allebei autoritair, en allebei denken ze de absolute waarheid in pacht te hebben en zijn ze in permanent conflict met het kapitaal''. Volgens Madrazo zullen buitenlandse investeerders Mexico net als Venezuela de rug toekeren als López Obrador aan de macht komt.

De niet meer herkiesbare president Fox heeft gisteren laten weten vast te houden aan zijn eis van excuses. Een woordvoerder van het Witte Huis noemde de ruzie een geschil tussen twee mannen waar de VS niet op zullen reageren.