Natuur bloeit oogverblindend in warme herfst

De herfst is uitzonderlijk warm geweest. De natuur bloeit. En de NS heeft geen last van vallende blaadjes.

Het is een hete herfst geweest. De maanden september en oktober waren al ,,idioot warm'', stelt woordvoerder Harry Geurts van het KNMI. En nadat ook de eerste tien dagen van november warmer zijn geweest dan ooit tevoren, ,,wordt dit misschien wel de warmste herfst uit de geschiedenis''.

Meteorologen en biologen noemen de mondiale klimaatverandering als een omstandigheid die mogelijk van invloed is, maar kunnen geen directe relatie met deze herfst aantonen. De gevolgen zijn niettemin duidelijk zichtbaar. Veel bomen en struiken staan nog in blad. ,,De laatste week van oktober zijn de zomereiken normaal gesproken helemaal verkleurd. Veruit de meeste zomereiken hebben echter nog volop groene bladeren'', meldt de Natuurkalender van Wageningen Universiteit, die waarnemingen verzamelt. Tientallen plantensoorten staan in bloei, vele maanden later dan ze normaliter doen, zoals fluitenkruid, sleedoorn, maarts viooltje en bosanemoon. Gezien zijn ook de bloemen van de toverhazelaar, een soort die doorgaans pas vanaf Kerstmis bloeit. Bioloog Arnold van Vliet van de Natuurkalender: ,,Fluitenkruid is een kortbloeiende voorjaarsplant. Die wordt op tientallen plekjes gemeld, zelfs in Friesland. In hoeveelheden die we nog nooit hebben gezien.''

Staatsbosbeheer is lyrisch over de aanhoudende kleurenpracht. ,,Dankzij hoge temperaturen tot laat in de herfst is er op dit moment in onze bossen een ware `Indian summer' te bewonderen'', aldus een nieuwsbericht. ,,Het goud van beuken, esdoorns en lariks is oogverblindend in de late herfstzon. Het is dan ook meer dan de moeite waard om er op uit te trekken.'' Volgens bosecoloog Ad van Hees van Staatsbosbeheer hebben de bomen ,,ongeveer een maand vertraging''. Heel lang zullen de bladeren niet meer blijven hangen, vermoedt hij. Ook niet als het windstil blijft, en de temperatuur hoog. Van Hees: ,,Bladval hangt niet alleen af van de temperatuur, maar ook van daglengte.''

Als het binnenkort gaat stormen, zouden de gebladerde bomen sneller dan gebruikelijk kunnen omwaaien. Niets daarvan, zeggen medewerkers van Staatsbosbeheer. Ja, voorjaarsstormen kunnen veel bomen uit de bodem rukken, zwaar als die zijn door het jonge gebladerte. Zo richtte een storm op 28 mei 2000 grote schade aan door z'n windkracht, maar vooral door het uitzonderlijk late tijdstip. Maar najaarsstormen moeten wel héél krachtig zijn om bomen te ontwortelen. Ad van Hees: ,,Voordat het hard gaat stormen, zijn de bladeren er al afgewaaid.'' De bladeren zijn al door middel van ,,een kurkachtige afsluiting'' van de twijg gescheiden en er is weinig meer nodig om ze te doen vallen. Van Hees: ,,Alle nuttige stoffen zijn al uit het blad weg.''

Er worden dezer dagen ook jonge eenden en futen gezien. Merels zingen en spechten roffelen, aldus de Natuurkalender. Ook worden opmerkelijk veel vlindersoorten waargenomen. Op zichzelf mooi, zegt bioloog Kars Veling van de Vlinderstichting. ,,Hoe meer vlinders, des te meer eitjes, des te meer kans op een levensvatbare populatie.'' Jammer alleen dat veel vlinders binnenkort doodvriezen of omkomen door gebrek aan bloemen.

In het Oost-Brabantse natuurgebied Kampina trof waarnemer Bert van Rijsewijk eind oktober liefst elf vlindersoorten aan, een record. Hij zag kleine vos, dagpauwoog, gehakkelde aurelia en citroenvlinder, soorten die niet als pop of rups maar als vlinder overwinteren en gaan fladderen zodra het warm wordt. Maar ook de trekvlinders atalanta en distelvlinder zag hij. En dan nog boomblauwtje, icarusblauwtje, kleine vuurvlinder, verschillende verse kleine koolwitjes en een bont zandoogje. ,,Vooral het boomblauwtje is bijzonder'', zegt de vlinderspecialist. De meeste vlinders ziet hij op een koolzaadveld dat maar blijft bloeien.

De Nederlande Spoorwegen zijn ronduit tevreden met de ,,gelijkmatige'' herfst die de kans op gladde rails verkleint. Een investering van zeventien miljoen euro, drie jaar geleden, draagt er in hoofdzaak toe bij ,,dat wij de herfst nu zo kunnen managen dat de reiziger er niets van merkt'', aldus de woordvoerder van NS. ,,Vierkante wielen'' als gevolg van vallende herfstbladeren leidden vier jaar geleden tot uitval van twintig procent van alle treinen. Inmiddels beschikt het treinverkeer over antiblokkeersystemen, systemen om gladheid en wieldefecten te meten en ook zijn er voldoende `kuilwielenbanken' om wielen te repareren. Op het spoor tussen Den Bosch en Nijmegen wordt bij wijze van proef een gel aangebracht dat ruw maakt. ,,Machinisten merken dat'', zegt de woordvoerder van spoorbeheerder ProRail. Maar ook een rustige herfst is welkom. ,,Het valt allemaal heel gedoseerd naar beneden'', zegt de woordvoerder van ProRail over de blaadjes.

Het KNMI voorspelt inmiddels kouder weer. ,,Na het uitzonderlijk zachte weer van de afgelopen maanden gaat de atmosfeer nu uit een ander vaatje tappen. De komende tien dagen worden winters met vorst in de nacht.''

Toch is er een grote kans dat deze herfst het warmterecord gaat breken. Zo was het gedurende de eerste tien dagen van september met gemiddeld 19,6 graden nog nooit zo warm, tegen 15,2 graden normaal. De gemiddelde temperatuur in de laatste tien dagen van oktober was met 14,3 graden dermate hoog dat het vorige record uit van 13,5 graden in 1989 ,,ruim overtroffen'' werd.

De dag waarop de meeste temperatuurrecords zijn gebroken, was 3 november. In De Bilt werd toen een temperatuur van 18,7 graden gemeten, een ,,absoluut record'' voor november. Om de warmste herfst van de afgelopen honderd jaar te worden, moet er in november een gemiddelde temperatuur van 6,1 graden behaald worden. ,,Dat halen we op onze sloffen'', aldus Geurts van het KNMI.

Rectificatie / Gerectificeerd

De foto bij het artikel NS dit jaar geen vierkante wielen (15 november, pagina 3) betrof geen aardkastanje, maar een berenklauw.