`Het nieuws moet uit zijn ivoren toren'

Er is nieuws, maar van wie wil je het horen? Al Jazeera begint een Engelstalige tv-zender; Yahoo stuurt een journalist naar Bagdad.

Ondanks de explosie aan nieuws op internet, neemt ook het aantal traditionele tv-nieuwszenders nog gewoon toe. Sinds de intrede van de Amerikaanse CNN, dat dit jaar zijn 25-jarig jubileum viert, zijn er enkele tientallen equivalenten bij gekomen. Het Britse Sky News bestaat zestien jaar, BBC World tien jaar en Fox News negen jaar.

Een aantal nieuwe zenders ontstond vanuit de behoefte het wereldnieuws vanuit een ander perspectief dan het West-Europese en Noord-Amerikaanse te belichten. Zo begint de Arabische nieuwszender Al Jazeera dit jaar een internationale, Engelstalige versie. De vraag is hoe onafhankelijk de verslaggeving zal zijn van twee andere nieuwe initiatieven: Russia Today, een Engelstalige zender van de Russische staatsomroep, en Telesur, een Spaanstalige zender vanuit Venezuela, gefinancierd door een aantal Zuid-Amerikaanse overheden.

De groei van het aantal zenders was een van de onderwerpen vorige week op de conferentie News Xchange in Amsterdam van 450 tv-journalisten en programmamakers uit alle werelddelen. Veel tv-makers bleken met dezelfde thema's geconfronteerd te worden: het toenemend aantal in conflictgebieden gedode collega's, de ethiek van de ramp- en oorlogsverslaggeverij, de opkomst van amateurbeelden en van `civic journalism' via internet.

Een van de sprekers was de Amerikaanse journalist Kevin Sites, die via de satelliet vanuit Bagdad over zijn werk als oorlogsjournalist vertelde. Hij werkt na een loopbaan bij de Amerikaanse nieuwszenders CNN en CBC nu voor `In the Hot Zone' van Yahoo News: de gestaag uitbreidende nieuwsafdeling van het Amerikaanse internetbedrijf. Sites is correspondent in Irak en schrijft, filmt, fotografeert en maakt radio, een multimediale aanpak waaraan volgens Sites in de toekomst elke verslaggever zal moeten geloven. Deze internet-journalist maakte de opnamen van een Amerikaanse soldaat die een gewonde Iraakse militair doodschoot, beelden die de wereld over gingen.

Sites meldde dat Yahoo binnen een jaar multimedia-journalisten vanuit de belangrijkste brandhaarden ter wereld verslag wil laten doen. De persoonlijke invalshoek van Yahoo moge dan nog niet concurrerend zijn voor de grote nieuwsbedrijven, betoogde Sites, het journalistieke eenmansorkest zorgt wel voor een ander geluid.

Het media-aanbod biedt dankzij internet steeds meer verscheidenheid en bedreigt daardoor op termijn het nieuwsmonopolie van de grote nieuwszenders en persbureaus. In de discussie over de toekomst van het vak viel veelvuldig het woord interactiviteit. Televisiekijken verandert van een passieve bezigheid (`appointment television'), waarbij de kijker moet afwachten wat komen gaat, in een door elke individuele mediaconsument persoonlijk samengesteld mediamenu. Ook de locatie van de mediaconsumptie wordt diverser; behalve de televisie in de huiskamer leent ook het computerscherm, de spelcomputer, de iPod of de mobiele telefoon zich voor het bekijken van tv-beelden. Men neemt op de zelf gekozen tijd en plaats kennis van het naar persoonlijke voorkeur samengestelde nieuws.

Ook de traditionele leveranciers van het nieuws vertonen meer verscheidenheid. In een compilatie werd duidelijk gemaakt hoeveel recente nieuwsbeelden – die in alle journaals werden vertoond – afkomstig zijn van mensen die toevallig met een amateur-camera (bijvoorbeeld in hun mobiele telefoon) ter plekke waren: opnamen van onder meer de tsunami, de bomaanslagen in Londen en de recente orkanen in Noord-Amerika. Dat is nog maar het begin van een nieuw tijdperk, waarin vrijwel iedereen met een foto- of videoapparaat op zak loopt en aldus het nieuws direct kan vastleggen. De aanwezige tv-makers waarschuwden voor het gevaar van falsificaties, het gevaar van privacy-schending en de juridische gevolgen.

Dit brede aanbod van amateurbeelden raakt ook de ethiek van het vak: hoe terughoudend moeten de media omgaan met beelden van verminkte slachtoffers? En: hoezeer dwingt een combinatie van concurrentie- en sensatiezucht een nieuwszender toch over de schreef te gaan?

Ook op internet wordt steeds meer ter plaatse verslag gedaan door persoonlijk betrokkenen. Zo krijgt de belangstellende vooral via internet een indruk van het leven achter de schermen van een oorlog, natuurramp of gewoon een land waar verkiezingen worden gehouden. Aan dergelijke citizen journalism bestaat behoefte, aldus de makers ervan, omdat de grote nieuwskanalen steeds meer worden beschouwd als arrogante, oppervlakkige en cynische nieuwsfabrieken die uit concurrentie-overwegingen onderwerpen versimpelen dan wel opblazen.

Multimediale grassroot-initiatieven voorzien in de lacune, door `gewone mensen' bij de samenstelling te betrekken. Zie bijvoorbeeld sites als globalvoices.org, googlecurrent.com, rocketboom.com, curry.com en globalvision.org. De passief consumerende nieuwskijker wordt een actieve amateur-journalist.

BBC World Service begon onlangs een gecombineerde website en radioprogramma voor en door luisteraars. De samenstelster ervan sprak opgetogen: ,,Nadat we deur openden, waren de reacties boven verwachting. Mensen bellen, mailen, sturen teksten voor de site. Ze willen zich met ons en met elkaar verstaan. We brengen geen hard nieuws, maar bieden perspectief op bijvoorbeeld de rellen in Frankrijk. Uit de reacties spreken vitaliteit, authenticiteit en idealisme. Precies wat de grote zenders ontberen. Nieuwsorganisaties moeten uit hun ivoren toren komen en niet langer bang zijn de samenleving erbij te betrekken, nu de nieuwe media ze daartoe in staat stellen.''