God heeft twee bladzijden

Morgen wordt in Utrecht de derde editie van de Christelijke Encyclopedie gepresenteerd. Is een christelijk naslagwerk nog wel van deze tijd?

Het afgelopen jaar ontving George Harinck dagelijks beschouwingen in zijn mailbox over bijvoorbeeld Jezus, Christus, God en Maria. Maar ook over gospelrock, seksualiteit en vroomheid. Als hij zijn mail opende, vertelt Harinck op zijn kamer op de Vrije Universiteit in Amsterdam, dan zat zijn inbox vol met artikelen.

Harinck is directeur van het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme aan de Vrije Universiteit. Daarnaast is hij onder meer bijzonder hoogleraar in de geschiedenis van de Gereformeerde Kerken in de context van het Nederlands protestantisme in Kampen. Maar dat hij het afgelopen jaar ruim 3.500 artikelen beoordeelde, komt doordat hij hoofdredacteur is van de nieuwe Christelijke Encyclopedie, een driedelig naslagwerk dat morgen in de Domkerk in Utrecht wordt gepresenteerd.

Het gaat hier om de derde editie van dit bijzondere naslagwerk. De eerste editie verscheen tussen 1925 en 1929, in vijf delen, in 1931 gevolgd door een supplement. Tussen 1956 en 1961 volgde de tweede editie, nu in zes delen. Beide edities werden uitgegeven door uitgeverij Kok in Kampen, die nu ook de derde editie uitgeeft.

Onder liefhebbers van oude naslagwerken genieten die vroegere edities van de Christelijke Encyclopedie een zekere populariteit. Voor álle oude encyclopedieën geldt dat ze ons een blik gunnen op de waarden en normen van een bepaald tijdvak. Dat is bij encyclopedieën met een religieuze signatuur – zoals de Christelijke en de Katholieke encyclopedie – nog eens extra sterk het geval.

,,Die eerste editie van de Christelijke Encyclopedie'', vertelt Harinck (47), ,,was echt een gereformeerde encyclopedie. De auteurs waren tegen de hervormden en zij trokken fel van leer tegen allerlei onderdelen in de katholieke liturgie, zoals de eucharistieviering. De tweede editie had meer een oecumenisch karakter. Die werd niet langer volgeschreven door gereformeerden, ook de hervormden deden mee. In beide edities vind je veel theologische discussies en beide wilden een gids zijn voor de Nederlandse protestanten.''

Hoe zit dat met de derde editie? Is er anno 2005 nog wel behoefte aan een encyclopedie die zich nadrukkelijk profileert als christelijk? En wat moeten we ons daarbij voorstellen? Worden er allerlei algemene onderwerpen, die je bijvoorbeeld ook in de Winkler Prins aantreft, behandeld vanuit christelijk perspectief? Of zijn de onderwerpen streng geselecteerd?

Ja, vertelt Harinck, er is streng geselecteerd. Sterker nog: van de vijf jaren die hij aan het project leiding gaf, gingen er ruim drie op aan het samenstellen van de lijst met onderwerpen. Als uitgangspunt dienden de artikelen die in de oude edities waren behandeld. Toen eenmaal een eerste keuze was gemaakt, werden de auteurs aangezocht – tweehonderdvijftig in totaal. Ditmaal werd niet gekeken naar gereformeerd of hervormd, maar naar iemands deskundigheid. Omdat er ook veel katholieke onderwerpen zijn behandeld, bestond ongeveer de helft van de auteurs uit katholieke wetenschappers.

,,Met deze derde druk'', zegt Harinck, ,,willen wij de lezer informeren over onderwerpen uit de christelijke cultuur en traditie. Dit is geen bijbelse encyclopedie en wij willen het christendom niet propageren, verdedigen of verbeteren, maar er kundig en bondig over informeren. Wij hebben christelijk in culturele zin opgevat – in de encyclopedie worden ongeveer evenveel protestantse als katholieke onderwerpen behandeld, plus de centrale noties van het jodendom en de islam. De nadruk ligt op ontwikkelingen in de twintigste eeuw. Er is veel minder plaats ingeruimd voor de protestantse theologie en veel meer voor de cultuurhistorische kant van religies.''

In vergelijking met de vorige edities zijn de artikelen opmerkelijk kort. De kleinste tellen slechts enkele regels, de langste twee bladzijden, inclusief literatuurverwijzingen. Zo heeft God twee bladzijden gekregen, en zijn er 28 regels uitgetrokken voor het artikel `God is dood-theologie', evenveel als voor Toon Hermans (vanwege zijn boekje Jezus is Jarig?). Adolf Hitler, die dweepte met de voorzienigheid, kreeg 38 regels, vier minder dan Maarten 't Hart, die veel heeft geschreven over ,,heimwee naar en afkeer van zijn christelijke opvoeding''.

Verwacht Harinck dat er veel behoefte is aan een nieuwe christelijke encyclopedie? ,,Dat zal blijken. De eerste oplage is vijfduizend exemplaren. Maar vergeet niet: de Nederlandse cultuur is doordrenkt van het christendom, terwijl steeds minder mensen er mee vertrouwd zijn.''

De derde editie van de Christelijke encyclopedie, uitgegeven door uitgeverij Kok in Kampen, kost tot januari 2006 249 euro en daarna 299 euro.