Drank en drama in de Andes

Kledingspelden van bierbrouwsters wijzen op hoge status voor vrouwen, zo blijkt uit nieuw onderzoek van pre-inca-beschaving.

Verloren de indiaanse dames hun spelden bij het brouwen of smeten ze die in het vuur toen hun volk wegtrok van de tafelberg? Het is één van de raadsels van de duizend jaar oude ruïnes van Cerro Baúl, een top in de Andes. Onderzoekers van de universiteit van Florida en The Field Museum in Chicago speurden meer dan tien jaar in de resten van een gebouwencomplex op deze berg in Zuid-Peru. Zij presenteren deze week hun bevindingen in de Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS).

Cerro Baúl, de huidige Spaanse naam van het complex, was ooit de zuidelijkste kolonie van de Wari, een indiaans volk dat rond 600 n.Chr. het grootste Andesrijk vóór de inca's stichtte, een rijk dat zich uitstrekte over het grootste deel van het huidige Peru.

De Wari bouwden deze voorpost op een tafelberg die zeshonderd meter uittorent boven de bergrivier Torata. De huidige bewoners beschouwen Cerro Baúl nog steeds als apu of heilige berg.

In het PNAS-artikel geven de onderzoekers een overzicht van hun vondsten. Vorig jaar vonden zij op Cerro Baúl de resten van de oudste brouwerij in de Andes, waar in grote hoeveelheden bier werd gebrouwen van chicha, de bes van een peperboom. De brouwerij bestond uit vuurplaatsen met grote stenen, waarop enorme aardewerken vaten stonden, en produceerde wekelijks honderden liters chichabier.

Het was een onpraktische lekkernij, want de brouwerij op de tafelberg bevond zich een kleine duizend meter boven de dichtstbijzijnde waterbron. Niet alleen water, ook voedsel en brandstof moesten naar boven worden gesleept via een steil pad. De Wari hebben deze ontoegankelijke plek, zeshonderd kilometer bezuiden hun hoofdstad, waarschijnlijk gekozen omdat hij de grens markeerde met het zuidelijke rijk Tiwanaku, waarvan de hoofdstad lag nabij het Titicacameer in het huidige Bolivia. Cerro Baúl was goed te verdedigen en moet indruk hebben gemaakt op de buren.

Op de vloer van de brouwerij, tussen de as van de vuurplaatsen, vonden de onderzoekers zeker 10 elegante metalen spelden, die dienden om de omslagdoeken van voorname vrouwen op hun plaats te houden. Volgens archeologe Donna Nash, plaatsvervangend curator van het Field Museum en lid van het team, werd het chichabier gebrouwen door vrouwen met een hoge status, wat deze specialiteit nog specialer maakte. De deels nog gave spelden zien eruit als lange naalden met afgeplatte koppen. De onderzoekers vermoeden dat ze zijn gevallen toen de vrouwen hun omslagdoeken losmaakten in de hitte van het brouwen.

Het is ook mogelijk dat de dames hun spelden in het vuur hebben gegooid als onderdeel van de rituele verwoesting van het complex rond het jaar 1000, zo'n vier eeuwen nadat het was gebouwd. Archeologisch onderzoek wijst uit dat de Wari enkele dagen, misschien uren, voordat zij vertrokken, de brouwerij in brand staken en de biervaten en ceremoniële drinkbekers in de smeulende resten gooiden. Waarom zij deze imposante plek verlieten, blijft een mysterie.

De vondst van de spelden is belangrijk, want hieruit blijkt dat bepaalde gewoonten van de inca, zoals beschreven door Spaanse veroveraars in de 16de eeuw, teruggaan tot een nog oudere beschaving.

De eerste Europese bronnen meldden dat incadames van adel behoorden tot de beste brouwers en vaardigste wevers van het rijk. Vrouwen hadden in de inca- en pre-incasamenlevingen blijkbaar meer gezag dan latere Spaanse auteurs wilden toegeven.

De hedendaagse drinkgewoonten in de Andes zouden volgens de onderzoekers een voortzetting kunnen zijn van Waritradities. Mannen en vrouwen drinken samen en de dames houden zich niet in. Aan het einde van een drinkgelag zijn de vrouwen even dronken als de mannen.