VN zoekt rol bij beheer internet

De Verenigde Naties willen zich, met steun van onder meer China en India, gaan bemoeien met het beheer van internet.

De enige zichtbare beweging op de zoemende zaal in Watergraafsmeer bestaat uit oplichtende groene lampjes. De signalen komen van miljoenen e-mails, msn-berichten en online transacties. ,,Dit ís het internet'', zegt Job Witteman, directeur van de Amsterdam Internet Exchange, het grootste internetknooppunt ter wereld. Hij wijst op de honderden kasten met apparaten achter glazen deuren. ,,Deze computers, deze aansluitkasten, dit is internet. Een wereldwijd decentraal netwerk.''

De Verenigde Naties, de Nederlandse regering noch de gemeente Amsterdam hebben iets te zeggen over het knooppunt. Het is eigendom van de 232 internationale internetbedrijven die samen een vereniging hebben om het knooppunt te beheren, en daarvoor Witteman als directeur hebben aangesteld. ,,Niemand is de baas van internet'', zegt Witteman stellig.

Toch is het beheer van internet het belangrijkste politieke strijdpunt dat deze week aan de orde komt op een cybertop van de Verenigde Naties, de World Summit on the Information Society (WSIS), die woensdag in Tunis begint. De top was vooral bedoeld voor plannen om de digitale kloof tussen rijk en arm, jong en oud te dichten. Maar de politiek domineert. De Verenigde Staten en de Europese Unie willen het internetbeheer (geheel of grotendeels) laten zoals het is. Dat wil zeggen: overlaten aan het bedrijfsleven. Maar grote niet-Westerse landen als China, India, Brazilië en Iran willen meer invloed van de overheid en het beheer over domeinnamen daarom onderbrengen bij de Verenigde Naties. Domeinnamen worden nu nog geregeld door de ICANN, een organisatie die onder het Amerikaanse ministerie van Handel valt.

Critici uit de internetwereld vrezen dat internetbeheer door overheden of een nieuw VN-orgaan onherroepelijk leidt tot meer censuur op het web en vertraging bij belangrijke technische beslissingen.

Internetbeheer domineert deze week de agenda in Tunis. Of eigenlijk is de discussie nog beperkter. De wereldleiders zullen vooral praten over een club genaamd `Internet Corporation for Assigned Names and Numbers', een organisatie die het centrale `adresboek' van het web beheert, het zogeheten domeinnaamsysteem.

Waarom ICANN? De belangrijkste reden is dat de organisatie sinds de oprichting in 1998 valt onder het Amerikaanse ministerie van Handel. Dat is historisch verklaarbaar. Internet begon in de VS en lange tijd deed een onderzoeker aan een universiteit in Californië de domeinnaamregistratie er even bij.

Het contract tussen ICANN en de Amerikaanse overheid loopt volgend jaar af. De Verenigde Staten verzetten zich tegen een nieuw model en willen zelf de ultieme bevoegdheid over de domeinnamen houden. China, Brazilië en India vinden het onjuist dat de VS in theorie kunnen beslissen over het Chinese, Braziliaanse en Indiase `internet'.

De Amerikaanse overheid heeft nog nooit een beslissing van ICANN aangevochten. Bovendien heeft de organisatie een internationale raad van toezicht. Toch willen China en andere landen het beheer van de domeinnamen van ICANN overnemen en onderbrengen bij een orgaan van de Verenigde Naties. Dat orgaan zou ook inspraak moeten krijgen op andere publieke terreinen van internet zoals privacy, veiligheid en interconnectiekosten én zich moeten kunnen bemoeien met de dagelijkse gang van zaken op het web.

De Europese Unie staat min of meer tussen beide kampen in. De EU wil niet dat de Verenigde Naties de controle van ICANN overnemen, maar Europese diplomaten willen wel dat een `lichtgewicht', internationaal orgaan een rol krijgt in het internetbeheer. Als waarborg voor het geval ICANN in financiële, organisatorische of andere problemen zou komen. Dat is vergelijkbaar met de afspraken in Nederland tussen de .nl-beheerder SIDN en het ministerie van Economische Zaken. Op verzoek overigens van SIDN.

Vóór Tunis had nog stevig moeten worden onderhandeld, maar dat is mislukt. Kofi Annan zocht deze maand in de Amerikaanse krant The Washington Post een verklaring voor de moeizame discussie over internetbeheer. De VN-secretaris-generaal ziet een botsing tussen twee verschillende culturen. ,,Enerzijds de non-gouvernementele internetgemeenschap met zijn traditie van informele, bottom-up besluiten, anderzijds de meer formele, gestructureerde wereld van overheden en intergouvernementele organisaties.'' Annan probeerde in het ingezonden stuk de angst weg te nemen dat de VN internet zou willen `overnemen'.

De strijd over internetbeheer moet nu tijdens de cybertop worden beslecht. Die kan twee kanten op gaan. In het ene geval `parkeren' de deelnemers aan de top de discussie over internetbeheer in een internationale praatgroep zonder budget of politieke macht. Dat willen de VS. Het andere uiterste is een doemscenario voor het wereldwijde karakter van het web. China trekt zich daarbij niets meer aan van internationale (technische) afspraken en begint een eigen `internet'. Andere landen zullen volgen. Bovendien zouden ook bedrijven dan eigen `wereldwijde' netwerken kunnen beginnen.

Volgens Job Witteman van Ams-ix werkt meer invloed van de overheid averechts. ,,Te veel bemoeienis jaagt bedrijven weg van een knooppunt als het onze. Dan creëren ze gewoon een alternatief.'' Witteman praat af en toe wel met de gemeente Amsterdam. De Ams-ix is een zogeheten kritische infrastructuur. Als er iets gebeurt met het netwerk merken internetgebruikers in de hele wereld daar iets van. E-mail wordt laat of helemaal niet bezorgd, het opvragen van webpagina's duurt lang, internetbankieren wordt onbetrouwbaar. In juli 2002 viel de stroom uit in de Watergraafsmeer waardoor de Ams-ix enige tijd slecht functioneerde. Vorige maand zorgde een financieel conflict tussen twee grote Amerikaanse internetproviders, Level3 en Cogent, die beide zijn aangesloten bij het Amsterdamse internetknooppunt, dat klanten van de twee bedrijven elkaar niet konden e-mailen.

Hoe goed is de Ams-ix eigenlijk beveiligd? Witteman somt alle maatregelen op. ,,Het kernnetwerk is dubbel uitgevoerd op verschillende locaties in Amsterdam. Sinds de stroomstoring van 2002 hebben alle locaties noodaggregaten. En er is fysieke bewaking.'' De Ams-ix-directeur wil maar zeggen: wij hebben onze zaakjes goed voor elkaar. ,,Laat de markt dit maar regelen. Zelfregulering werkt.''

www.nrc.nl/cybertopWeblog over VN-conferentie vanuit Tunis.