The damage's done

Afgelopen zaterdag hield James Kennedy, hoogleraar nieuwste geschiedenis aan de VU, de VolZin-lezing over opkomst en verval van Nederland gidsland. Ach ja, dat gidsland. Het was makkelijk om achteraf een beetje lacherig te doen over die jaren waarin wij de wereld wezen hoe het moest, al hadden we nu ook weer niet voortdurend ongelijk.

Vanzelfsprekend viel het woord `cannabis' ook een aantal keren, al heette dat destijds helemaal geen cannabis, dat heette weed of hasj of stuff en het was hoe dan ook iets grappigs en progressiefs om eens af en toe te gebruiken. Degenen die ermee doorgingen vond iedereen al gauw mafkezen en daarna raakten de softdrugs in een heel ander milieu verzeild, dat van de coffeeshops en hadden ze eigenlijk niets meer te maken met de hippe jaren zestig en zeventig. Maar het is wel een van de dingen die we van die tijd over hebben gehouden, een verstandige, fatsoenlijke omgang met softdrugs die dankzij ons gedoogbeleid min of meer uit de criminele sfeer zijn gehaald.

Nu is er een beweging om ze helemaal te legaliseren, dat wil zeggen, wettelijk te reguleren. Andreas Kinneging betoogde in Opinie & Debat afgelopen zaterdag dat softdrugs wèl verboden moeten blijven, dat ze eigenlijk eerder verbodener moeten worden dan ze zijn, dat het nog beter zou zijn als het gebruik van alcohol en tabak ook aan banden werd gelegd.

Tja. Het is erg on-`jaren zeventig' zo'n standpunt, maar dat geeft het een zekere aantrekkingkracht. De argumenten ervoor waren niet allemaal even overtuigend, want fanatieke bestrijding heeft nergens ter wereld geweldige resultaten afgeworpen nooit begrepen dat het percentage drugsgebruikers in de Verenigde Staten zoveel lager ligt dan hier en verbieden levert een hoop criminaliteit op, waardoor de gebruikers van de betreffende genotmiddelen meteen in een milieu terechtkomen waarin je beter niet verzeild kunt raken. Toch raakt dat verzet tegen het vrijgeven van die middelen ook wel een snaar niet zozeer omdat verbieden zo'n geweldige oplossing lijkt, maar omdat je zo graag zou willen dat mensen níet verslaafd zouden kunnen raken aan drugs of alcohol.

Iedereen die wel eens van dichtbij heeft meegemaakt hoe een leuke mooie, meid van vijftien, zestien jaar langzaamaan veranderde in een magere junk met een slecht gebit en zo'n zeurstem of hoe een jongen van wie je met vertederde liefde hield in onherkenbare gedaante je spullen stal, op hoge toon geld eiste, er uitzag als een skelet, omgeven werd door mensen die je nooit zou willen kennen, heeft misschien wel even de reflex: verbieden. Maar wie dat heeft meegemaakt weet ook, dat de stap van softdrugs naar harddrugs als die beide in een wereld van verboden handel zitten, niet zo groot is. En dat het grote probleem van heroïnegebruikers nog niet eens per se de heroïne is, maar het leven waar ze in terecht komen, een neerwaartse spiraal waarin alles draait om het verkrijgen van het spul tegen prijzen die niet gemakkelijk zijn op te brengen, met alle gevolgen van dien. En hoe moeilijk iemand daar weer uit komt, nog niet eens omdat het zo onmogelijk is om op te houden met gebruiken, maar omdat het onmogelijk is om uit die wereld te raken, omdat de dealers op je loeren, je oude `vrienden' je weer naar beneden trekken. Omdat er financiële belangen op het spel staan, omdat iedereen onder de druk leeft van goed georganiseerde misdadigers.

Is het met legale alcohol dan zoveel beter? Niet als het gaat om de verschrikkelijke persoonsveranderingen die erdoor bewerkstelligd worden.

Een verslaafde is een ramp. Wie met een alcoholist moet leven is niets beter af dan iemand die met een heroïne verslaafde te maken heeft. Al die vrouwen die vernederd, beledigd, in elkaar getimmerd worden door dronken mannen andersom hoor je niet zo vaak. Het lijkt soms wel of de macht van een alcoholist over zijn vrouw veel groter is dan die van een niet-verslaafde. Dat is denkelijk ook zo. De liefde wordt zo hulpeloos als iemand zichzelf niet kan helpen. De spijt van een man die zich misdragen heeft, zijn schuldgevoel, zijn vaste voornemen om het niet weer te doen, zijn lieve woorden ze doen de vrouw die van hem houdt smelten, misschien juist omdát hij laat zien dat hij ook heel anders kan zijn. Dan wegen die glimpen van zachtheid en tederheid veel zwaarder. Die aardige man lijkt de `echte', die dronkelap een onaangename plaatsvervanger. Als die nu maar weg zou zijn, dan was alles weer goed. Maar die gaat niet weg, dat is de waarheid, die gaat alleen weg als de verslaafde ophoudt verslaafd te zijn.

Jazeker, er zijn momenten dat je alcohol dólgraag zou willen verbieden. Maar ja, dan wist degenen met verslavingsgevoeligheid de drank ongetwijfeld toch wel te vinden, en dan richtte hij zichzelf ook meteen financieel te gronde, net als bij heroïne, waardoor de ellende alleen maar nog veel groter zou worden.

Ik heb iemand van wie ik houd, nu ja, van zijn `echte' verschijning, in de greep gezien van heroïne. Ik heb gezien hoe hij er met een bewonderenswaardige krachtsinspanning weer vanaf raakte. Daarna is hij veranderd in een alcoholist en een softdrugsgebruiker. Uit oogpunt van verslaving is het allemaal geen verbetering. Voor de mensen om hem heen (zijn moeder!) is het een regelrechte hellegang. Maar het enige voordeel nu, nu het om alcohol en softdrugs gaat, is dat hij niet ook nog in een crimineel milieu verkeert, niet ook nog hoeft te stelen, zelfs wel weer werkt.

En dan maar hopen, dat die ware, die echte ooit weer terugkomt. Alsof die zich nog gaaf schuilhoudt onder die angstaanjagende verslaafde.