D66 en CDA ruziën over referendum

D66, Groenlinks en PvdA willen graag referenda. Het CDA ligt dwars. De partij vindt referenda ,,uitholling van de parlementaire democratie''.

Het CDA stelt zich halsstarrig op, vindt Tweede-Kamerlid Boris van der Ham (D66). Niks ,,uitholling van de parlementaire democratie'', laat staan ,,opiniedemocratie''. ,,Het referendum versterkt de democratie juist. Politici die beleid voeren dat niet op steun van de bevolking kan rekenen, lopen dan tegen de lamp.''

Een oude tegenstelling tussen de grootste en de kleinste coalitiepartij CDA en D66 laait weer op. Deze week presenteert D66 samen met de linkse oppositiepartijen PvdA en GroenLinks een initiatiefwetsvoorstel dat het mogelijk moet maken een referendum in te voeren. Nu al is bekend dat het CDA zo'n voorstel niet zal steunen. En daarmee is een probleem in de verhoudingen tussen de coalitiepartijen aan het ontstaan.

De drie indieners zien hun kans schoon nu iedereen zich nog het succes van het referendum over het Europees Grondwettelijk Verdrag herinnert. Op 1 juni wees de bevolking via een referendum in ruime meerderheid dit verdrag af. De Tweede Kamer die in meerderheid vóór de Grondwet was verbond haar oordeel over het verdrag aan deze uitspraak. Het was het eerste landelijke referendum in de recente geschiedenis.

Dat smaakt naar meer, vinden PvdA, GroenLinks en D66. Immers, de hoge opkomst en het felle debat over Europa lieten volgens hen zien dat een referendum de burger meer bij politiek kan betrekken. In hun voorstel moet het, al in deze kabinetsperiode, mogelijk worden dat de bevolking zich op eigen initiatief over wetsvoorstellen mag uitspreken die door het parlement zijn goedgekeurd. Het referendum over de Europese Grondwet was nog door de Tweede Kamer uitgeschreven. Ook de uitslag van dit nieuwe referendum zal niet-bindend zijn. Van der Ham: ,,Maar dat maakt niet zoveel uit. Ik verwacht dat politici de uitslag van een referendum niet zomaar naast zich neer kunnen leggen.''

De partijen hebben ook nog een tweede plan dat veel verder gaat. Eerder dit jaar hebben zij een voorstel gedaan om de uitslag van referenda bindend te maken voor het parlement. Daarmee krijgt de burger dus nog meer macht dan bij het eerste voorstel, waar de burger alleen een niet-bindend advies geeft. Voor dit tweede plan is een Grondwetswijziging nodig en het zal nog een tijd duren voordat de Eerste en Tweede Kamer zich hierover gaan buigen.

Het CDA ziet helemaal niets in welk referendum dan ook. Het holt, zo zei fractievoorzitter Maxime Verhagen onlangs, in beide varianten de parlementaire democratie uit. Immers, de Eerste en Tweede Kamer worden al gekozen door de burger en krijgen in de vertegenwoordigende democratie al een fiat om wetsvoorstellen aan te nemen of af te wijzen. Bovendien wijzen ervaringen in het buitenland, zoals in Frankrijk, erop dat het referendum de kloof tussen burger en politiek niet verkleint.

Door de negatieve opstelling van het CDA kwam het kabinet in oktober met een compromis naar buiten. Minister Pechtold (Bestuurlijke Vernieuwing, D66) mag geen eigen voorstellen doen om een referendum in te voeren. Maar als de Tweede Kamer met een voorstel tot invoering van een referendum komt, zal het kabinet dat niet afwijzen, schreef Pechtold in zijn studie naar de voor- en nadelen van referenda. Althans, slechts onder strikte voorwaarden: de bevolking moet het initiatief nemen, het referendum moet gehouden worden nadat een wetsvoorstel is goedgekeurd.

Zo geformuleerd lijkt dat erg op het wetsvoorstel dat PvdA, GroenLinks en D66 deze week willen indienen. Voor D66 is dit cruciaal. De partij, die bestuurlijke vernieuwing als prioriteit heeft, wil nog deze kabinetsperiode concrete resultaten op dit terrein aan de kiezer laten zien. Eerder dit jaar blokkeerde de Eerste Kamer de invoering van de gekozen burgemeester, wat tot het aftreden van Pechtolds voorganger en partijgenoot De Graaf leidde. In het zogeheten paasakkoord, dat de coalitiepartijen CDA, VVD en D66 sloten om de laatste partij voor de coalitie te behouden, werd afgesproken dat het kabinet onderzoek zou doen naar de invoering van referenda.

Het is alleen nog de vraag of de derde coalitiepartij, de VVD, het referendum aan een meerderheid zal helpen. Eerder dit jaar nam het VVD-congres het Liberaal Manifest aan. Daarin staat dat de partij bestuurlijke vernieuwing omarmt, dus ook het referendum. Maar dat betekent niet dat de VVD-fractie dat moet uitleggen als steun voor dit voorstel. Een referemdumwet zonder wijziging van de Grondwet de `snelle' variant dus vinden de liberalen geen goed idee. Fractiewoordvoerder Luchtenveld zei vanmorgen dat zijn partij nog geen mening heeft over het plan en de details gaat onderzoeken.