Cellen op een koopje

Het is geen geruststelling om te weten dat op de dag dat er brand uitbrak bij de vreemdelingenbewaring op Schiphol formeel aan een aantal brandveiligheidseisen van de gemeente Haarlemmermeer was voldaan. Aan deze vaststelling bij een controle drie weken voor de brand is jarenlang touwtrekken voorafgegaan, waarbij nota bene het ministerie van Justitie dwangbeschikkingen kreeg van de gemeente en zelfs dwangsommen van 1.000 euro moest betalen wegens het niet voldoen aan de brandveiligheidseisen. Het is de omgekeerde wereld als de wetshandhavers met de harde hand gedwongen moeten worden om zich aan de regels te houden. Brandveiligheid heeft te weinig prioriteit bij justitie. Dan is het heel goed mogelijk dat bij de onderzoeken van de Onderzoeksraad van Veiligheid, de gemeente Haarlemmermeer en van het Nederlands instituut voor brandweer en rampenbestrijding nieuwe gebreken of verkeerde praktijken aan het licht komen.

Misplaatste zuinigheid speelt een grote rol. Terwijl het aantal gevangenen stijgt, heeft minister Donner (Justitie, CDA) vorig jaar aan het gevangeniswezen een korting van 240 miljoen euro over drie jaar opgelegd. Ondanks een personeelstekort kwam er een personeelsstop. Er verblijven vaak twee gedetineerden op een cel, waarvan de deur langer gesloten blijft. De bezuinigingen op het gevangeniswezen zijn vooral hard aangekomen bij de bewaring van vreemdelingen die vaak niets anders op hun geweten hebben dan dat ze illegaal het land zijn binnengekomen. Anders dan bij delinquenten is de gevangenschap van vreemdelingen vaak van onbepaalde duur. Afwikkeling van vreemdelingenzaken hangt niet alleen af van medewerking van de illegaal zelf, maar ook van buitenlandse ambassades en regeringen.

Vreemdelingen hebben recht op een betere behandeling in de cel dan ze nu krijgen. Veiligheid van de cellen waarin ze worden vastgehouden, is het absolute minimum. Helaas zijn de gevangenissen op Schiphol op een koopje in elkaar gezet om snel aan de toenemende vraag naar cellen te voldoen, waarbij – zo blijkt uit de rapportage van de gemeente Haarlemmermeer – brandveiligheid jarenlang een sluitpost was. Dat is opmerkelijk, want het brandgevaar bij vreemdelingenbewaring is groot. Er was in 2002 al op Schiphol een heftige brand uitgebroken. Sommige gevangenen maken uit wanhoop een vuurtje om in de chaos te kunnen ontsnappen. Een Libische gevangene wordt ervan verdacht de brand in Schiphol te hebben gesticht, waarbij elf onschuldigen stierven.

Justitie mag niet wachten met brandveiligheid tot ze daartoe door plaatselijke autoriteiten wordt gedwongen. Gezien de gevaren bij vreemdelingenbewaring moet justitie zelf expertise opbouwen en het initiatief nemen voor de brandbeveiliging. Daarvoor hoeft de uitslag van de onderzoeken niet te worden afgewacht. De Tweede Kamer moet minister Donner houden aan diens belofte om de lessen uit de Schipholbrand zo snel mogelijk toe te passen op andere cellencomplexen. Al die lang lopende onafhankelijke onderzoeken mogen niet de plaats innemen van de politieke verantwoordelijkheid van de minister zelf.