Bulgarije houdt de adem in over rechtszaak Libië

Het Libische Hooggerechtshof doet morgen uitspraak over de vijf Bulgaarse verpleegsters die ter dood zijn veroordeeld wegens het bewust besmetten van kinderen met hiv.

In de orthodoxe kerken van Bulgarije wordt in speciale gebedsdiensten gebeden voor de vijf Bulgaarse verpleegsters die morgen horen of ze voor het vuurpeloton komen. De vijf staan dan met een Palestijnse arts voor het Libische Hooggerechtshof, dat in hoogste instantie uitspraak doet tegen de zes: hebben zij willens en wetens in 1998 en begin 1999 rond vierhonderd Libische kinderen besmet met hiv, het virus dat aids veroorzaakt? Ja, zo oordeelde op 6 mei vorig jaar een Libische rechtbank, die de zes ter dood veroordeelde.

In 1998 trokken de Bulgaarse verpleegsters naar Libië om er voor het voor hen riante salaris van 200 dollar per maand in een ziekenhuis in Benghazi te gaan werken. Hun drama begon op 9 februari 1999, toen de politie het ziekenhuis binnenging en alle buitenlanders die daar werkten inrekende. Een formele aanklacht was er niet. De meeste arrestanten werden al na een paar dagen vrijgelaten. Alleen de vijf Bulgaarsen en een arts bleven in hechtenis. Ze moesten nog een getuigenverklaring afleggen.

Vervolgens gebeurde er weken- en maandenlang niets. Na maanden gaf de Libische leider Gaddafi tegenover een Bulgaarse onderminister te kennen dat ,,over een tijdje alles in gunstige zin zal worden opgelost'' – een uitlating die hij later nog een paar keer herhaalde. Maar na een jaar formuleerde de Libische justitie een aanklacht waarvan heel Bulgarije zich te pletter schrok: moord met het doel de staatsveiligheid te ondergraven, de moedwillige besmetting van Libische kinderen met hiv, alcoholgebruik, immoreel seksueel gedrag en vergrijpen tegen de deviezenwetgeving. In Libië kwam het tot boze betogingen van verwanten van besmette Libische kinderen en de Libische pers stond bol van de beschuldigingen aan het adres van Bulgarije. Inmiddels zijn rond vijftig van de besmette kinderen aan aids gestorven.

De zes beklaagden, de verpleegsters en een Palestijnse arts, ontkenden aanvankelijk. Later kwamen er bekentenissen, maar die werden snel ingetrokken met het argument dat ze door foltering waren verkregen – volgens Amnesty International waren de Bulgaarsen bewerkt met elektrische schokken, aan de armen opgehangen met een gewicht aan hun benen, met kabels op de voetzolen geslagen en geblinddoekt bedreigd door honden. Sommige beklaagden konden littekens laten zien als bewijs. De beschuldiging leek te worden bevestigd toen negen Libische cipiers wegens `onzorgvuldig handelen' werden ontslagen; ze kwamen voor de rechter, maar werden vrijgesproken.

De Bulgaarse diplomatie heeft de afgelopen jaren alle zeilen bijgezet om de Libische regering ertoe te brengen de vijf verpleegsters vrij te laten. Ook de Europese Unie, de Arabische Liga, het Vaticaan, de Verenigde Staten en mensenrechtenorganisaties hebben Libië onder druk gezet en Bulgarije heeft de zaak aangekaart in de de Veiligheidsraad. Voor de Bulgaren staat vast dat de vijf onschuldig zijn. Ze hebben bewezen dat al voor de komst van de Bulgaarse verpleegsters kinderen in het ziekenhuis van Benghazi met hiv besmet raakten, zoals ter plekke werd aangetoond door Luc Montagnier, de ontdekker van het hiv-virus. Hij kon ook aantonen dat na de arrestatie van de Bulgaarsen de besmetting van kinderen met hiv in het ziekenhuis van Benghazi doorging. De grootschalige besmetting van kinderen in het ziekenhuis weet Montagnier aan onzorgvuldigheid en slechte hygiëne. Een panel van Libische artsen wees zijn conclusies echter af.

Volgens de Bulgaren is het hele proces een poging, de misstanden in de Libische ziekenhuizen te verdoezelen. De Bulgaarse verpleegsters zouden de rol van zondebokken en gijzelaars spelen. Als zondebokken, om te voorkomen dat de Libische overheid de schuld van de hiv-besmettingen krijgt. En als gijzelaars omdat ze vrij zouden kunnen komen als Bulgarije genoeg betaalt. Dit alles wordt niet hardop gezegd om de Libiërs niet te provoceren. Maar Sofia speculeert wel dat Gaddafi, door de verpleegsters te verkopen, de miljarden terug wil krijgen die hij als schadevergoeding in het Lockerbie-schandaal heeft moeten betalen. De Libiërs eisten aanvankelijk vier miljard dollar van Bulgarije – als schadevergoeding aan de families van de besmette kinderen. Voor zover bekend heeft Bulgarije geen bedrag in die orde van grootte betaald.