Appeasement geen optie

Wie het gebruik van geweld tegen dictaturen uitsluit, is volstrekt onverantwoordelijk, vindt Hans van Baalen.

Iran werkt al jaren in het geheim aan een nucleair programma dat de mogelijkheid biedt kernwapens te produceren. De EU heeft getracht Iran van deze politiek af te houden en Iran de noodzakelijke technologie voor het vreedzaam gebruik van kernenergie aangeboden. Deze pogingen werden door de VS ondersteund. Iran speelt een spel van kat en muis. Omdat het niet wenst te voldoen aan zijn verplichtingen onder het Non-proliferatieverdrag (NPV) is de kwestie aan de VN-Veiligheidsraad voorgelegd. Het is de vraag of Rusland en China hun veto tegen sancties tegen Iran zullen aanwenden. Hiermee voltrekt zich een zelfde patstelling als in het geval van Irak toen de Veiligheidsraad gebokkeerd was.

In het geval van Iran zijn er meer mogelijkheden dan bij Irak. In de eerste plaats bieden economische sancties nog een kans. Een olie-boycot zal het regime in Teheran hard treffen. Het Westen en China kunnen hun olie voorlopig uit andere bronnen betrekken. Voorwaarde voor een geslaagde olie-boycot is het meewerken van Rusland. Moskou is altijd bereid gebleken Iraakse en Iraanse olie via het eigen netwerk direct dan wel indirect op de internationale markt aan te bieden. Rusland zou zich echter kunnen realiseren dat Iran ook de Tsjetsjeense opstandelingen ondersteunt. Voor Rusland zou de strijd tegen het internationale terrorisme wel eens kunnen prevaleren boven het ondersteunen van een extreme moslimstaat.

In de tweede plaats bestaat er in Iran een civic society, een maatschappelijk middenveld en een semi-vrije en ondergrondse pers. President Ahmadinejad is gekozen omdat de meerderheid van de arme Iraniërs verbetering van hun sociale situatie wil, niet wegens hun steun aan diens extremistische denkbeelden. De meerderheid van de Iraniërs is jong en wil niets weten van de islamitische clerus, die Iran sedert de val van de sjah in een ijzeren greep tracht te houden. De Wachters van de Revolutie zijn intens impopulair. Jong en orthodox Iran leven met de rug tegen elkaar. Het Westen kan de maatschappelijke groeperingen en de pers stimuleren.

In de derde plaats kan Iran ook politiek in quarantaine worden geplaatst. Dat betekent dat officiële Iraanse vertegenwoordigers uit de wereld van politiek, sport en staatsmedia als standaardregel niet meer vrij kunnen reizen. Wanneer Iran openingen naar de internationale gemeenschap maakt, zijn uitzonderingen mogelijk.

Mochten vreedzame maatregelen niet tot resultaat leiden, dan resten er militaire mogelijkheden. Denk aan het steunen van gewapende verzetsbewegingen, het uitdelen van militaire speldenprikken en het aantasten van de militaire infrastructuur.

Pas wanneer geen enkel middel werkt, is een gewapende interventie, zoals in het geval van Irak, aan de orde. De Westerse interventie daar was zo'n doorslaand militair succes dat er een groot bestuurlijk vacuüm ontstond dat pas stap voor stap is ingevuld.

De lessen van Irak zijn dat de zuivering van de top van leger, politie, rechterlijke macht en openbaar bestuur moet worden doorgevoerd, zonder dat het middensegment en het uitvoerend niveau naar huis worden gestuurd. Een andere les is dat excessen voorkomen moeten worden omdat zij koren op de molen van de extremisten zijn.

Bij het nemen van de juiste maatregelen tegen Iran, inclusief het gebruik van geweld, moet in de eerste instantie via de VN-Veiligheidsraad worden gehandeld. Indien deze zichzelf blokkeert, dan dient duidelijk te worden welke landen daaraan hebben bijgedragen.

Het uitvoeren van niet-militaire sancties kan ook buiten de VN om. De inzet van militaire middelen is volgens het internationale recht ook buiten de Veiligheidsraad mogelijk indien de Raad niet in actie komt bij genocide of indien de VN niet in staat is een daadwerkelijke bedreiging van de vitale belangen van een van haar leden te voorkomen. In het eerste geval spreken we van humanitaire interventie (Kosovo, 1999), in het tweede van preventieve actie (Zesdaagse Oorlog van 1967 en de Israëlische aanval op een in aanbouw zijnde Iraakse kernreactor in 1981).

Als de Iraanse president verklaart dat hij Israel van de kaart wil vegen, een kernwapencapaciteit ontwikkelt en terreurnetwerken ondersteunt, dan mag de internationale gemeenschap hem op zijn woord nemen en mag niemand verwachten dat wij werkeloos toezien totdat hij zijn woorden in daden omzet.

Wie het gebruik van geweld tegen dictaturen uitsluit, is volstrekt onverantwoordelijk. `Irak' bewijst dat geweld daar eerder te laat werd gebruikt dan te vroeg. Appeasement is geen optie.

Hans van Baalen is lid van de Tweede Kamer en woordvoerder Buitenlandse Zaken van de VVD-fractie.

Morgen debatteren Van Baalen en Colijn tijdens het Nieuwscollege `Slagveld Iran. Nederland en de volgende oorlog'. Plaats: Lange Houtstraat 5, Den Haag; aanvang: 17.00 uur, einde 18.00 uur.