Alles behalve een kantoorbaan

Uitgezwaaid door koning Juan Carlos vertrokken zeven boten gisteren vanuit Vigo, Spanje, voor een zeilrace om de wereld van zeven maanden. Twee jachten hebben een Nederlandse sponsor.

Het afscheid was indrukwekkend. Op de kades van de havenplaats Vigo aan de Spaanse westkust stonden zaterdag ruim 70.000 mensen onder hun paraplu om de start van de negende editie van de Volvo Ocean Race te aanschouwen. Op het water voer een massa van zeker tweeduizend toeschouwersboten, van baggerschuit tot het motorjacht van koning Juan Carlos, in fijne wanorde rond de wedstrijdbaan van de zeven wedstrijdjachten. Via radio, televisie en internet volgden nog eens 900.000 belangstellenden de start van deze oudste en langste oceaanrace ter wereld.

De ruim dertig jaar oude wedstrijd ging voor het eerst vanuit Spanje van start; voorheen was Engeland de uitvalsbasis voor wat destijds de Whitbread Round the World Race heette. In negen etappes zullen de boten de wereld rondzeilen, met lange stops op alle continenten. De finish is in juni in Gotenborg.

Het was de uitbundige start van een evenement dat zijn weerga niet kent. De Volvo Ocean Race, kortweg VOR, is de enige zeezeilwedstrijd waarbij in teamverband met professionals in etappes rond de wereld wordt gevaren.

De oceanen vormen een prachtig, natuurlijk racecircuit. De VOR is de grand old dame op dit circuit. Maar is ze nog still going strong? ,,Ik hoop dat u op het puntje van uw stoel de wedstrijd elke dag zult volgen'', reageert managing director Jan Berent Heukensfeldt Jansen van Team ABN Amro onthutst op de vraag of de wedstrijd nog levenskracht heeft. De Nederlandse bank sponsort twee boten in het veld van zeven. ,,Wij hadden op het moment van inschrijving gehoopt op tien deelnemers'', beaamt Heukensfeldt Jansen.

Eigenlijk gingen er zelfs maar zes boten van start. Boot nummer zeven, het project Premier Challenge van de Australier Grant Wharington, vond in de aanloop naar de wedstrijd wel budget om een boot te bouwen, maar geen geld om aan de wedstrijd deel te nemen. Tot vorige week opeens het Rotterdamse bedrijf Sunergy opdook. Vrijdagochtend maakte dit bedrijf bekend dat de boot onder de naam Sunergy and friends gaat varen. Na een week druk sleutelen overhandigde de organisatie vrijdag om middernacht het startbewijs.

Toch besloten twee bemanningsleden zaterdagochtend niet uit te varen, ze vonden het niet verantwoord. Waarop twee leden van de shorecrew halsoverkop aan boord sprongen. Waarom die haast een zevende boot uit te sturen? In de haven gonsde het dat Sunergy getipt of geholpen zou zijn door ABN Amro, dat een vloot van zes boten te weinig zou vinden. ,,Geen sprake van'', zegt Heukensfeldt Jansen. ,,Twee boten in een vloot van zeven is beter dan twee van de zes, maar wij hebben onze handen al vol aan twee boten. Ik ga niet over het aantal deelnemers. Al vind ik die zevende boot wel een spannend verhaal.''

Zeven boten, waarvan gisteren drie reeds een vluchthaven moesten opzoeken. Geen mooie start van een prachtige wedstrijd, die haar oorsprong begin jaren zeventig heeft. Nadat de Engelsman Robin Knox Johnston in 1968 als eerste mens solo non-stop rond de wereld zeilde, was de tijd rijp om de oceanen als wedstrijdcircuit te gaan gebruiken. De Britse marine vond zo'n wedstrijd een goede training voor de manschappen. De Royal Naval Sailing Association kreeg dan ook opdracht de race op te zetten. De Britse bierbrouwer Whitbread schreef een cheque uit: de Whitbread Round the World Race was geboren.

Zeventien schepen voeren op 8 september 1973 de startlijn bij Portsmouth over voor hun onbekende monstertocht rond de aardbol in vier etappes. Op een Franse boot gingen er destijds zes flessen wijn per dag doorheen. En volgens de legende voer ooit een jacht met een piano aan boord mee. In de eerste editie kwamen drie bemanningsleden om. In de daarop volgende jaren ontwikkelde de wedstrijd zich van een avontuurlijk jongensverhaal tot een topsportevenement met hoge sponsorbudgettten, zeer getrainde professionals en schippers met een sterrenstatus.

De prognoses voor deze race waren aanvankelijk goed, maar na ABN Amro en het Spaanse telecombedrijf Telefonicá bleef het lang stil rond nieuwe teams. Mondjesmaat sijpelden toch nog enkele deelnemers binnen: Brasil 1 uit Brazilië, Premier Challenge uit Australië, SonyEricsson uit Zweden en het Amerikaanse Disney, om zo het vervolg op de film Pirates of the Caribbean te promoten. Waar kwam dat amusementsbedrijf vandaan? De vinger wees naar Volvo. Op hun zoektocht naar meer deelnemers bedacht een marketingmedewerker van de VOR om Disney te benaderen; sport en entertainment kruipen immers steeds dichter naar elkaar toe. Voor een laag bedrag stapte Disney in. In allerijl werd een boot gebouwd en een bemanning samengesteld. Schipper Paul Cayard (winnaar in 1997-'98) koos voor ervaren zeilers om het gebrek aan voorbereiding te compenseren. Zo kwam ook de Nederlandse trimmer Dirk de Ridder aan boord. Hij stond onder contract bij het America's Cup-team BMW Oracle, maar hij pakte zijn boeltje in aan de Spaanse oostkust, waar de America's Cup tot 2007 in Valencia zetelt, en stak het Iberische schiereiland over naar de Spaanse westkust voor deelname aan de Volvo Ocean Race. Waarom?

,,De America's Cup betekent jarenlang iedere dag hetzelfde rondje rond de boeien varen'', zegt De Ridder. ,,En 's avonds ben je thuis. Het is bijna een kantoorbaan.'' Hij pauzeert en fluistert dan: ,,Ik vond het nogal saai.'' Dat is zeggen dat je in het team van Tiger Woods golfde, maar liever met Bjørn Borg gaat tennissen. De Ridder lacht. ,,Weet je hoe hard de VO70's gaan? Iedereen verheugt zich op de snelheden.''

De VO70 – de boot zou wel eens de achilleshiel van de wedstrijd kunnen zijn. Om de race na de vorige editie (maar acht deelnemers, wel veel media-aandacht) naar een hoger plan te tillen, ontwikkelde de organisatie in samenwerking met zeilers het concept van de zeventigvoeter, de opvolger van de VO60. De opmerkelijkste verandering aan de nieuwe boot is het gebruik van een zwenkkiel. Deze wentelbare kiel kan via een hydraulisch systeem steeds in een andere hoek onder de boot worden gezet. Ook het materiaal van de boten is aangepast; het peperdure maar superlichte carbonfibre werd toegestaan. De derde grote verandering is dat het aantal bemanningsleden op maximaal tien is gesteld. De kleinere V60's werden nog met twaalf personen gezeild.

Zie hier het concept voor life at the extreme, waarmee Volvo zijn gedegen imago wil opvijzelen: veel extremere boten, minder bemanningsleden en heel veel onboard-camera's. Op papier een mooi idee, maar in de praktijk bleek het lastig geïnteresseerden te vinden. ,,De boten, en dus de campagnes, zijn in tegenstelling tot wat de bedoeling was niet goedkoper geworden'', beaamt schipper Bouwe Bekking van de Spaanse Movistar. ,,Ook is Volvo heel laat met de regels voor het nieuwe ontwerp gekomen. Bedrijven willen best instappen, maar de multinationals hebben nu eenmaal lange besluitvormingstrajecten.''

Zo lijkt het of de wedstrijd verkrampt is geraakt in het belangenveld van de grote multinationals, die nodig zijn om de wedstrijd gaande te houden. Zo bezien is de Nederlandse inbreng in de vloot opvallend. Nederland heeft historie met de wedstrijd sinds de legendarische Connie van Rietschoten eerst in 1977-'78 de wedstrijd won op berekende zeiltijd en in de volgende editie (1981-'82) de wedstrijd zowel op gezeilde als berekende tijd te winnen. Niemand won de Whitbread ooit tweemaal, behalve Van Rietschoten.

Die Nederlandse erfenis was zaterdag op het water goed te merken. Schipper Bekking is een van de drijvende krachten achter het Spaanse project Movistar. ABN Amro heeft twee schepen in de vaart; technisch directeur van het project is de Nederlandse topzeiler Roy Heiner, die in 1997-'98 en 2001-'02 aan de wedstrijd deelnam. En dan de te elfder ure toegevoegde Sunergy & friends. Bekking vindt de link met Van Rietschoten onzin. ,,Zo'n deelname bijvoorbeeld van ABN Amro heeft niets met Van Rietschoten te maken. Dat zou lachwekkend zijn. Het is puur business. Goede business.'' Heukensfeldt Jansen van ABN Amro noemt de Nederlandse inbreng iets om trots op te zijn. ,,We zeilen met de beste zeilers ter wereld. Veel mooier is dat we onze drie thuismarkten aandoen, en dat daar drie concurrenten in de race vandaan komen.''

ABN Amro is terdege voorbereid: vroeg begonnen, twee boten gebouwd, zodat de kennis van de eerste boot benut kon worden in de tweede boot. Die tweede boot is van start gegaan met een team samengesteld uit zeilers jonger dan dertig jaar. Schipper is Sebastien Josse, die vorig jaar de Vendee Globe voltooide. Tot ieders verrassing lag de ABN Amro 2 gisteren een etmaal op de eerste plaats. Wellicht is dat de hoop voor de wedstrijd: terwijl de oude rotten hinkend naar de kant moeten, varen de jonge honden joelend vooraan. Zo is de wedstrijd ook ooit ontstaan.