Afghaanse krijgsheren heten ineens democraten

De mujahedeen mogen straks zonder wapens meepraten in het nieuwe Afghaanse parlement. Conservatieve krachten voeren de boventoon.

Op een paar honderd meter van sloppenwijk Murad Khani in Kabul is deze maand het eerste vijfsterrenhotel van Afghanistan geopend. De prijs van een kamer begint hier bij 250 dollar, vijf keer zoveel als een arts in een Afghaans staatsziekenhuis in een maand verdient, en kan oplopen tot 1.200 dollar. Het is snel gegaan in Afghanistan, sinds de verwijdering van het Talibaanbewind eind 2001. De vraag is of het peperdure Kabul Serena Hotel een symbool is voor de toekomst, voor wat de Afghaanse bevolking te wachten staat nu er behalve een president ook een democratisch gekozen parlement is.

Zaterdag zijn de definitieve resultaten van de parlements- en provinciale verkiezingen van 18 september in Afghanistan, de eerste sinds de jaren zestig, bekendgemaakt. Daarmee is een nieuwe mijlpaal bereikt in de geschiedenis van het weerbarstige land.

De uitslag heeft bijna twee maanden op zich laten wachten. Onderzoek naar fraude en onregelmatigheden in stemlokalen in onder meer de zuidelijke provincie Kandahar hadden aanvankelijk de aankondiging van de uitslag vertraagd. Ongeveer 50 verkiezingsmedewerkers zijn de laatste weken oneervol ontslagen, en de resultaten van ongeveer 300 stemlokalen zijn in de prullenbak verdwenen als gevolg van stembusfraude.

Een pijnlijk begin voor de jonge herboren democratie? Nee, zegt Musa Mahmodi, onderzoeker van National Democratic Institute for International Affairs in Kabul. Het instituut is voortgekomen uit een Amerikaanse non-profitorganisatie voor de verspreiding en promotie van democratie, en staat onder voorzitterschap van de voormalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Madeleine Albright. Volgens Mahmodi zijn de verkiezingen gezien de situatie en geschiedenis van zijn land ,,met mitsen en maren'' redelijk succesvol verlopen.

Hij zegt: ,,Het is voor het eerst sinds jaren, na decennia van oorlog, dat Afghanen naar de stembus zijn gegaan. Je kan dan niet verwachten dat alles soepel verloopt en oude traditionele verhoudingen in een land ineens verdwenen zijn. Er was ondanks de dreiging van terroristische aanslagen en een zekere onbekendheid met verkiezingen en democratie, toch een opkomst van 50 procent, zo'n zes miljoen mensen.''

Wat vooraf gevreesd werd, is in enige mate uitgekomen. Voormalige krijgsheren, leden van de mujahedeen, zijn de grote winnaars en zullen het parlement domineren. Zij bezetten meer dan 100 van de 249 zetels. Voormalig guerrillaleider, islamitisch theoloog en ex-president van Afghanistan Burhanuddin Rabbani – hij regeerde van 1992 tot 1996 – is een van die nieuwe parlementariërs. Volgens mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch heeft de oud-krijgsheer zich begin jaren negentig schuldig gemaakt aan onder meer beschieting van burgerdoelen, plundering van dorpen en ontvoeringen.

Hetzelfde geldt volgens de mensenrechtenorganisatie voor de voormalige legercommandant Yunus Qanooni, die tegenwoordig leider is van een conservatieve islamitische alliantie van tien partijen, het Front van Nationaal Begrip, straks het grootste oppositieblok in het parlement.

Politiek analist Mahmodi is niet verbaasd over deze uitkomst. Vaak beschikken de mujahedeenleden nog altijd over privélegers. Net als vroeger werpen ze zich op als beschermheren van hun clans, die in ruil op hen stemmen. ,,Op het platteland zullen die banden niet snel verdwijnen'', aldus Mahmodi.

Opmerkelijk is bijvoorbeeld ook de verkiezing van Sayed Mohammad Gulabzoi. In de jaren tachtig, tijdens de Sovjet-bezetting, was hij minister van Binnenlandse Zaken. Zijn ministerie was verantwoordelijk voor de politie, die in die tijd betrokken was bij de marteling en het ombrengen van politieke gevangenen.

Andere gekozen kandidaten zijn volgens Mahmodi vaak vertegenwoordigers van invloedrijke mensen met een criminele achtergrond, zoals smokkelaars, drugshandelaren en opiumboeren. Ook een handvol voormalige Talibaan-leden is gekozen, waaronder Mullah Abdul Salam Raketi, een ex-legercommandant van de Talibaan. Hij verwierf faam en zijn naam Raketi tijdens het Talibaan-bewind: hij was zeer succesvol in het neerhalen van helikopters met behulp van raketten.

,,Echte onafhankelijke kandidaten zijn in de minderheid, kun je zeggen'', zegt Mahmodi. ,,Maar voor de vrouwen zijn deze verkiezingen sowieso een succes.'' De wet heeft 68 zetels voor vrouwen gereserveerd. Een van hen is de 25-jarige Sabrina Saqeb, een ongetrouwde vrouw die de aandacht trok met haar campagne. In Kabul waren de posters van Saqeb favoriet bij de mannen: grote foto's van een jonge aantrekkelijke vrouw met een okergele hoofddoek.

Toch is niet iedereen in Afghanistan even optimistisch over de toekomst, ondanks de komst van dure hotels als het Serena, de aanleg van wegen en het herstel van de democratie. Mahmodi zegt: ,,De relatief lage opkomst bij deze verkiezingen heeft natuurlijk ook te maken met de prestaties van de huidige regering. Een jaar na de verkiezing van Karzai tot president is er voor veel Afghanen te weinig veranderd. Waarom zou men dan opnieuw gaan stemmen?''