'Weer iets maken van Duitsland'

Gisteravond werd duidelijk dat Duitsland voor de tweedde keer in de naoorlogse geschiedenis een grote coalitie krijgt. Nog voor het regeerakkoord werd gepresenteerd, stak een storm van kritiek op.

Zichtbaar opgelucht beklom Angela Merkel gisteravond het podium in de partijcentrale van de CDU. ,,De tweede grote coalitie in de geschiedenis van de Bondsrepubliek Duitsland staat!'' Ze zei het niet, ze verkondigde het.

De grote coalitie, zei Merkel, biedt een reële kans dat Duitsland de economische crisis en de crisis in sociaal beleid zal overwinnen. Ze was zeer tevreden, zei ze, maar voor echte vreugde was het nog te vroeg. Ze weet dat er nog genoeg crises in het verschiet liggen. ,,Aan problemen zullen we geen gebrek hebben.''

Merkel moest ook een paar crises doorstaan om zover te komen. Rechts naast haar stond Edmund Stoiber, de voorzitter van zusterpartij CSU, die op het allerlaatste moment bedankte voor de eer om haar minister van Economische Zaken te worden. Zijn vaandelvlucht te elfder ure weerhield hem er evenwel niet van de nieuwe coalitie uitbundig te prijzen als een ,,grote kans'' voor Duitsland. Links stond Franz Müntefering, die in de slotfase van de onderhandelingen het voorzitterschap van de SPD kwijtraakte na een korte rebellie in eigen kring. De beoogd minister voor Werkgelegenheid werd daarom gesecondeerd door zijn beoogd opvolger, Matthias Platzeck. Gerhard Schröder, die na de verkiezing had betwist dat ze kanselier kon worden, was er niet. Maar in besloten kring had hij Merkel kort tevoren veel succes gewenst.

De nieuwe problemen lieten niet lang op zich wachten. Nog voordat Merkel de inhoud van het akkoord heeft gepresenteerd – vanmiddag in Berlijn – vielen oppositie, vakbonden, werkgeversorganisaties, economen en sociale instellingen al over het prille verbond heen. Geen moed. Geen visie. Niet sociaal. Slecht voor de conjunctuur.

De regering-Merkel begint, als de eerste tekenen niet bedriegen, aan een heel nuchter project. Voorop staan sanering van de begroting, de strijd tegen de werkloosheid en – op langere termijn – hervorming van de arbeidsmarkt en de financiering van de gezondheidszorg.

Een bezielend motto heeft de grote coalitie nog niet. Het regeerakkoord heeft als aanhef: ,,Gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen – moed en menselijkheid.'' Weinig ideologie, veel pragmatisme. Merkel wil ,,weer wat van Duitsland maken.'' Daarvoor heeft ze een machtsconstellatie ter beschikking die geen enkele politicus wilde, zoals Stoiber nog eens onderstreepte, maar die de kiezer nu eenmaal heeft afgedwongen. De eerste grote proef komt, zei Müntefering, in 2006. Onderwerpen waarover men het nu niet eens kon worden, zoals de financiering van de gezondheidszorg, moeten dan alsnog aangepakt worden.

Het regeerakkoord is een klassiek compromis. Sommige passages zijn regelrecht afkomstig uit twee volstrekt verschillende partijprogramma's. De grote coalitie probeert uit een mix van tegengestelde maatschappijvisies een nieuwe receptuur te ontwikkelen. De hoofdlijnen, voor zover bekend: