Van God naar Allah

Het verschil tussen univerteit en hbo zal vervagen, meent Wim Noomen. Vorige week nam hij afscheid als collegevoorzitter van de VU.

DE WONING van Wim Noomen staat te koop. Het huis ligt op vijf minuten fietsen van de Vrije Universiteit in Amsterdam Buitenveldert, waar Noomen vorige week afscheid nam als voorzitter van het college van bestuur. Binnenkort verhuist hij naar Zwolle. Daar werkt zijn partner voor de Christelijke Hogeschool Windesheim, fusiepartner van de van origine gereformeerde VU. Makkelijk grapje: thuis is de fusie in ieder geval al geslaagd.

Binnen is de protestantse zuil intact: Trouw, NCRV-gids, boeken met stevige ruggen. Noomen (Alphen aan de Rijn, 1942) komt naar eigen zeggen uit een ``klassiek gereformeerd, Amsterdams gezin''. Ruim veertig jaar was hij verbonden aan de VU. Eerst als student politicologie, later als wetenschappelijk medewerker. Hij promoveerde in 1977 bij de nog jonge studie communicatiewetenschappen en werd er hoogleraar. De laatste negen jaar was hij de baas van de universiteit. Hij hecht aan de christelijke identiteit van de VU, de niet altijd makkelijke combinatie van wetenschap en religie.

In Ad Valvas, het blad van de VU, zei Noomen vorige week dat hij zich ``genaaid, belazerd, noem maar op'' voelde door staatssecretaris Rutte van Onderwijs. Die bepaalde vorige maand dat VU-Windesheim geen studie Gezondheid en Leven mag beginnen in Zwolle omdat de opleiding niet vernieuwend genoeg is. Noomen: ``Schandalig, die afwijzing. Rutte wil gewoon liever ruzie met één universiteit dan met drie. Groningen, Nijmegen en Twente zijn niet blij met onze plannen voor Zwolle.''

Prettig zeker, om eindelijk te kunnen zeggen wat u vindt?

Wim Noomen: ``Ik heb dat altijd wel gedaan. In vergelijking met collega-bestuurders ben ik voorstander van een hardere lijn tegenover de politiek. We zijn de afgelopen tijd veel te netjes als universiteiten. Je moet duidelijk zijn, het houdt een keer op.''

De vereniging van universiteiten VNSU heeft net een brandbrief naar VU-alumnus Balkenende gestuurd omdat ze Rutte's nieuwe wet voor het hoger onderwijs verwerpt.

``Dat is goed, maar het is alweer gesust, de VSNU wil toch verder praten. Terwijl Rutte zo kwaad was over die brief dat hij alle contact wilde verbreken. Dat hadden we hem moeten laten doen, dan had hij de zwarte piet gehad. Rutte luistert slecht, hij wil zaken afdwingen. Hij wil de geschiedenis ingaan als degene die de nieuwe wet op het hoger onderwijs heeft ingevoerd.'' Voor Noomen is het de minst aangename ontwikkeling tijdens zijn voorzitterschap. ``Het ontbreekt dit kabinet aan een visie op functie en plaats van universiteiten en hogescholen.'' De twee bewindslieden van onderwijs halen volgens Noomen een aantal willekeurige elementen uit een bestaand bouwwerk, zonder dat ze oog hebben voor het geheel.

Zo heeft de grote pleitbezorger van de fusie tussen VU en Windesheim de nodige kanttekeningen bij de snel veranderende relatie tussen wetenschappelijk en hoger beroepsonderwijs.

``De emancipatiedrang van het hbo is toch vooral een platte materiele kwestie. Ze vinden het onterecht dat hun masteropleidingen en onderzoek niet door de staat worden gefinancierd. Een soort minderwaardigheidscomplex heeft altijd al gespeeld, net als onterechte arrogantie bij de universiteiten.

``Maar die emancipatie hoeft niet te leiden tot masteropleidingen in het hbo, daar geloof ik niet in. Hbo'ers die zich willen specialiseren kunnen een (Leven Lang Leren)cursus doen. Geef ze daarna een certificaat in plaats van een titel. Niemand heeft mij ooit duidelijk kunnen maken waarom de kennissamenleving zit te wachten op hbo-masters. Daar is helemaal geen vraag naar. Die toegepaste kennis kan prima op bachelorniveau. Hou het helder, en beperk masteropleidingen tot de universiteit.''

De laatste jaren heeft Noomen veel energie gestoken in het overwinnen van de scepsis op de VU tegen de fusie met Windesheim. Waarom is die fusie belangrijk, als er zo'n wezenlijk verschil is tussen wetenschappelijk en hoger beroepsonderwijs? ``Studenten krijgen meer opleidingen om uit te kiezen. Ze moeten makkelijker kunnen switchen van hogeschool naar universiteit en andersom. Met goede begeleiding in het eerste jaar kun je zien of een student wel op de goede plaats zit, en kun je uitval voorkomen.''

Op den duur zal het onderscheid tussen de onderwijsinstellingen vervagen, voorziet Noomen. ``In bijna alle regio's zie je steeds meer samenwerking tussen universiteiten en hogescholen. Tot nu toe zijn er drie bestuurlijke fusies, met een gemeenschappelijk college van bestuur. Dat aantal zal toenemen, met een college heb je meer slagkracht.'' Universiteiten die uit angst voor hun reputatie de samenwerking met het hbo mijden, hebben ongelijk. ``Leiden wil graag Harvard aan de Rijn zijn, maar ze vergeten dat Harvard ook high schools en colleges op de campus heeft.''

Door toenemende concurrentie en profilering zal het steeds belangrijker worden waar iemand heeft gestudeerd. ``Zoals dat in de Verenigde Staten nu al geldt. Over een tijdje maakt het voor een werkgever niet meer uit welke studie je hebt gedaan, als hij maar vertrouwen heeft in de universiteit waar je hebt gestudeerd. Die naam wordt een keurmerk. Enkele universiteiten zullen in deze competitie waarschijnlijk sneuvelen.''

De VU profileert zich met levensbeschouwing. Volgens de doelstelling is alle arbeid van de universiteit gericht `op het dienen van God en Zijn wereld'. God heet in Buitenveldert in toenemende mate Allah. Na de Erasmus Universiteit Rotterdam heeft de VU het grootste aantal allochtone studenten. De instelling vervult een pioniersrol bij dilemma's rond gezichtssluier (verboden) en evolutietheorie (wetenschappelijk verplicht). In september startte de theologische faculteit met de opleiding voor islamitisch geestelijk verzorger.

``Ik vind het mooi dat de emancipatie die bij de oprichting bedoeld was voor gereformeerden, zich nu voortzet voor moslims. Overigens stelde Abraham Kuyper in een artikel in 1887 de deuren al open voor `mohammedanen', dus we zijn trouw aan de idealen van de oprichter. Het past ook bij het streven naar maatschappelijke dienstverlening: we zijn er voor alle groepen.

``De huidige generatie islamitische studenten is niet per se vertrouwd met de oorsprong van de VU, maar wel met onderscheid tussen openbaar en bijzonder onderwijs. Veel ouders verkiezen de VU boven de Universiteit van Amsterdam, want wij werken met een heilig boek. Dat wekt vertrouwen. Ze komen ook af op de vermeende kleinschaligheid van de VU. Vermeend, want het verschil met de UvA is minder groot dan men vaak denkt: 18.000 tegen 22.000 studenten.''

De relatie met de politiek was het minst leuk. Er moet ook een leukste ontwikkeling van de laatste tien jaar zijn aan te wijzen. ``De toenemende belangstelling van de universiteit voor de samenleving. Het besef dat je met niet-universitaire partijen leuke dingen kunt doen. De tijd van de ivoren toren is definitief voorbij.''