Roche redt de mensheid van de griep

Nog nooit zag een farmaceut de vraag naar een geneesmiddel zo explosief stijgen als het Zwitserse Roche, dat Tamiflu maakt tegen vogelgriep.

Nee, Markus Zeh, hoofd doordrukverpakkingen van farmacieconcern Roche in Kaiseraugst, vlakbij het Zwitserse Bazel, kan echt niet zeggen hoeveel capsules Tamiflu er per dag worden ingepakt in zijn fabriek. En nee, hij kan ook niet zeggen waar de andere verpakkingsfabrieken van Roche staan. Allemaal bedrijfsgeheimen.

Eigenlijk kan Zeh bijna niets zeggen. Ook niet hoe je een echte Tamiflu-capsule kunt onderscheiden van een nepmiddel. Hij weet het wel, zegt hij, maar als hij het vertelt, staat het morgen in de krant en wordt de wereld binnen vier weken overspoeld met valse Tamiflu-capsules. Zeh mag zelfs zijn bezoek niet rondleiden door zijn fabriek. Een gesloten corridor, die een bovenaanzicht biedt op het inpakproces, moet voorkomen dat de bezoeker in aanraking komt met de geelwitte capsules.

De productie van Tamiflu, een van de zeer weinige geneesmiddelen die de mens beschermen tegen alle bekende grieptypes, is met geheimzinnigheid omgeven. Zo wil het Zwitserse concern niet prijsgeven op welke plek in de Verenigde Staten het een nieuwe fabriek gaat bouwen om aan de explosieve vraag naar Tamiflu – dat de complicaties bij (vogel)griep, zoals longontsteking, bronchitis en middenoorontsteking aanzienlijk reduceert en de besmettelijkheid terugdringt – te voldoen. En ook niet waar de Nederlandse overheid de crisisvoorraad Tamiflu gaat bewaren die Roche vanaf volgende maand zal leveren, voor het geval de gevreesde griep Nederland treft. Allemaal om te voorkomen dat lokaties waar Tamiflu wordt bewaard, worden bestormd door wanhopige burgers als de griep, nu nog vooral een vogelziekte, massaal slachtoffers gaat eisen onder mensen. Roche moet de mensheid redden en dat is een serieuze taak, is de boodschap in Bazel.

De angst voor bestormingen is niet ongegrond. Want de vraag is niet meer óf er een vogelgrieppandemie zal uitbreken, maar wanneer, verzekerde de Britse viroloog John Oxford tijdens een deze week door Roche georganiseerde bijeenkomst over Tamiflu. Apotheken in de Verenigde Staten, Canada, Hongkong en China krijgen al geen Tamiflu meer, omdat het middel massaal wordt gehamsterd door burgers. En dat brengt de beschikbaarheid van het middel voor het normale griepseizoen, dat jaarlijks alleen al in de VS enkele tienduizenden doden eist, in gevaar.

Roche kan de vraag nauwelijks bijbenen. De angst voor het vogelgriepvirus heeft namelijk ook de vraag naar Tamiflu voor `gewone' griep opgejaagd. Ligt in een normaal griepseizoen de verkoop op zo'n 10 miljoen kuren, nu is de vraag twee tot vier maal zo groot, zegt Roche. ,,Dit is uniek in de farmaceutische geschiedenis'', zo vat woordvoerder Hein Wilsens de hectiek in het bedrijf samen.

Roche is in gesprek met 150 bedrijven die hulp hebben aangeboden bij de productie van het middel Tamiflu. [Vervolg ROCHE: pagina 23]

ROCHE

Productie van Tamiflu is vertienvoudigd

[Vervolg van pagina 21] Eind deze maand selecteert Roche de bedrijven die al dan niet via een sublicentie mee kunnen helpen bij de productie. ,,Aan commerciële opportunisten hebben we niks'', aldus Jan van Koeveringe, wereldwijd verantwoordelijk voor de productie van Tamiflu. Met behulp van deze partners moet de productie eind 2007 op 300 miljoen kuren per jaar liggen.

Hoewel de productie van Tamiflu sinds begin vorig jaar is vertienvoudigd, moeten overheden die vandaag een bestelling plaatsen voor hun zogeheten pandemische voorraad vijftien maanden wachten voordat ze hun complete bestelling in huis hebben, aldus Van Koeveringe. Zo'n veertig nationale overheden hebben inmiddels een order geplaatst. In totaal gaat het om ruim 100 miljoen kuren van elk tien capsules. ,,De afgelopen tien maanden is de vraag van overheden naar Tamiflu enorm gestegen, mede onder invloed van sars'', aldus David Reddy, hoofd van de pandemische werkgroep van Roche. De meeste landen leggen een pandemische voorraad aan die voldoende is om 25 procent van de bevolking van geneesmiddelen te kunnen voorzien, ongeveer het percentage burgers dat, op grond van tellingen bij eerdere grieppandemieën, ziek zal worden. ,,Alle levertijden die we hebben afgesproken met regeringen kunnen we nakomen'', aldus Van Koeveringe, ,,maar vaak is dat wel pas in 2006 of 2007.'' De verwachting is dat in 2007 de productie van Tamiflu groter zal zijn dan de vraag. ,,Maar dat hangt af van het tempo waarin regeringen bestellingen bij ons plaatsen en de omvang daarvan.''

Hoeveel Tamiflu oplevert, wil Roche, dat 3 miljoen kuren aan de wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft geschonken, niet zeggen, noch hoeveel investeringen gemoeid zijn met de productieverhoging. Maar wie even meerekent – circa 55 miljoen kuren maal de verkoopprijs in Nederland van 28 euro per kuur – en de omzetcijfers van Roche bestudeert (een stijging van 17 procent in het afgelopen kwartaal tot 19,5 miljard euro), begrijpt dat het om veel geld gaat.

Het concern neemt ook zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid door de prijzen voor de pandemische bestellingen fors te verlagen: regeringen in Westerse landen gaan 15 euro per kuur betalen, minder ontwikkelde landen 12 euro en voor de minst ontwikkelde landen is Roche in gesprek met de WHO over de prijs. ,,Als virologen waarschuwen dat deze griep op enig moment tientallen miljoenen levens kan eisen, dan moet je je verantwoordelijkheid nemen'', aldus woordvoerder Wilsens.

Tegenover de extra inkomsten staan forse bedrijfsrisico's. Wat als de paniek rond vogelgriep wegebt en de verkoop van Tamiflu stagneert? Wat als de pandemie ondanks alle voorspellingen van virologen tóch uitblijft of nog tien jaar op zich laat wachten? ,,Dan hebben we tegen de tijd dat we op een productie van 300 miljoen kuren zitten zeker overcapaciteit'', stelt Jan van Koeveringe nuchter vast. Het aanbod exact afstemmen op de vraag is lastig voor Roche, aangezien de productie van Tamiflu zo complex is dat die een jaar in beslag neemt. Roche heeft er mee leren leven. ,,Farmacie betekent risicovol investeren. Gelukkig maken we nog vijftig andere geneesmiddelen.''