Procedures bij rechter stapelen zich op

De nachtelijke rellen die Frankrijk nu al meer dan twee weken teisteren hebben geleid tot een groot aantal gerechtelijke procedures.

Bij rellen horen beschuldigingen en bij beschuldigingen horen onderzoeken. Twee weken na het begin van de ongeregeldheden in Frankrijk stapelt het aantal gerechtelijke procedures zich op. Tegen relschoppers, maar ook tegen de politie. Het verloop van de verschillende procedures leest als een catalogus van de gevoeligheden van de rellen.

Minister van Binnenlandse Zaken Nicolas Sarkozy heeft zich bevreesd getoond dat een misstap van de politie in de crisis aanleiding zou geven tot nieuwe ongeregeldheden. Haast en helderheid waren daarom geboden met het onderzoek tegen de acht agenten die deze week door de publieke tv-zender France 2 gefilmd werden terwijl ze in de Parijse voorstad La Courneuve insloegen op een jongeman van Noord-Afrikaanse afkomst. De banden van de tv-uitzending werden door het ministerie opgevraagd. Nog dezelfde dag werden de agenten geschorst, gisteren zijn vijf van hen in staat van beschuldiging gesteld wegens het gebruik van – collectief – geweld.

Heel anders verloopt het onderzoek naar het incident dat eind oktober de aanleiding voor de eerste rellen was. Na twee weken is nog niet duidelijk of de twee jongens die in de Parijse voorstad Clichy-sous-Bois geëlektrocuteerd werden op een elektriciteitsterrein, daar hun toevlucht zochten na een achtervolging door de politie. Die beschuldiging maakte de woede van een deel van de jongeren los.

Het zou de regering daarom kunnen helpen in haar pogingen om de rellen de kop in te drukken als uit het gerechtelijke vooronderzoek dat inmiddels loopt, zou blijken dat de politie geen fouten in deze zaak heeft begaan. Sarkozy, die aanvankelijk de onschuld van de agenten staande hield, doet er inmiddels het zwijgen toe over deze kwestie. Premier Dominique de Villepin kon deze week op televisie opnieuw alleen ,,volledige opheldering'' beloven.

Eind deze week bleek dat de derde jongen op het terrein, die gewond raakte, zegt wel degelijk te zijn achtervolgd door agenten – in tegenstelling tot eerdere berichten over zijn verklaringen.

Uit gegevens over het gerechtelijk onderzoek die via onder meer het dagblad Le Monde naar buiten kwamen, blijkt niet dat de agenten de jongens achtervolgden. Maar wel dat een agent in radioverkeer melding maakte van ,,silhouetten'' die het elektriciteitsterrein betraden, gevolgd door een uitspraak dat ,,ze daar hun huid riskeren''. Dit zou kunnen leiden tot de beschuldiging van nalatigheid tegen de agenten.

Meer duidelijkheid lijkt er te zijn over een andere beschuldiging die in de eerste dagen tot onrust leidde: dat de politie drie dagen na het eerste incident een traangasgranaat zou hebben gegooid in een plaatselijke moskee in Clichy. Foto's van de plaatselijke politie weerspraken dat deze week. De herhaalde verzekering van Villepin dat de moskee geen doelwit van de politie is geweest, leidde niet tot protesten van de moskeebestuurders in Clichy, die eerder excuses eisten.

Het `moskee-incident' was de opmaat voor de verspreiding van de rellen over het departement Seine-Saint Denis – in weerwil van de oproep van de lokale islamitische gemeenschap in Clichy tot kalmte. Nu is volgens politiefunctionarissen, gisteren geciteerd in het dagblad Le Figaro, het aandeel van Noord-Afrikanen in de rellen kleiner dan dat van zwarte Afrikanen.

In totaal zijn sinds het begin van de rellen, zo meldde het ministerie van Justitie gisteravond, 358 meerderjarige relschoppers via snelrecht tot gevangenisstraffen veroordeeld. Het belangrijkste onderwerp van controverse rond deze procedure is het voornemen van minister Sarkozy om de buitenlandse veroordeelden het land uit te zetten, of ze een verblijfsvergunning of niet.

Nadat Sarkozy dit in de loop van de week aankondigde, kwam van linkse partijen en hulporganisaties de kritiek dat hij daarmee een `dubbele straf' voor buitenlanders herinvoerde die hij zelf in 2003 had afgeschaft. Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken is dat niet zo, omdat niet de rechter, maar de overheid over uitzetting beslist. Daarmee is geen sprake van een strafmaatregel zo redeneert het ministerie. Inmiddels is uit uitspraken van onder meer de politie gebleken dat hooguit enkele veroordeelden mogelijk voor uitzetting in aanmerking komen. Mogelijk had Sarkozy met zijn maatregel voor ogen extreem-rechts de wind uit de zeilen te nemen.

Ondertussen heeft, in de marge van de gerechtelijke onderzoeken, de anti-discriminatie-organisatie SOS-Racisme de maatregelen aangevochten van bij de Conseil d'Etat, de Franse Raad van State.

HET FRANSE MODEL: pagina 35