Populair is Dick Cheney allang niet meer

Vice-president Dick Cheney wordt vereenzelvigd met alle grote problemen die de regering Bush teisteren.

Steeds zijn er nieuwe gemene feitjes. Lange tijd was Dick Cheney (64) de belangrijkste vice-president die de VS ooit hadden. De laatste maanden verkruimelt zijn machtsbasis.

Deze week werd duidelijk hoe onlangs het bericht in de wereld kwam dat de CIA er in Oost-Europa geheime gevangenissen voor terrorismeverdachten op nahoudt, zoals The Washington Post onthulde. Het was de vice-president – veep in Washington – die het staatsgeheim vorige week aan Republikeinse senatoren toevertrouwde. In een besloten bijeenkomst deed Cheney met zijn vertrouwelijke toelichting een ultieme poging partijgenoten te overtuigen dat de CIA fysiek geweld moeten kunnen gebruiken bij het verhoren van terrorismeverdachten.

Bijna de hele Senaat is daar tegen en steunt de Republikeinse Vietnam-veteraan John McCain, een oude vijand van Bush en Cheney. Het Witte Huis, Cheney voorop, voert een geharnaste campagne vóór de vergaande verhoortechnieken – vandaar de besloten bijeenkomst.

Maar in die vergadering wist Cheney geen enkele partijgenoot te overtuigen, zo leerde een rondgang. En enkele dagen later kreeg de veep de dolkstoot in de rug: het verhaal over de geheime Oost-Europese cellen werd vanuit de Senaat gelekt, en opnieuw moest het Witte Huis in de verdediging voor de middelen die het inzet in de strijd tegen terreur.

Het voorval is typerend voor het politieke klimaat in Washington, en voor de rol van Cheney daarin. Republikeinse politici met ambitie vinden het riskant zich nog te vereenzelvigen met de ineens impopulaire George W. Bush: dat kan stemmen kosten. Maar het is ook gevaarlijk zich openlijk van hem af te keren: dat kan ressentiment bij de leider oproepen. En dus wordt het spel gespeeld via achterommetjes, en aan de hand van een aloud politiek adagium: eerst de zwakke pakken. En de zwakke – dat is Dick Cheney.

In alle lastige dossiers speelt hij een hoofdrol. Hij was de invloedrijkste roerganger van de oorlog in Irak – die nu de proporties van een nachtmerrie aanneemt. Hij reed elke morgen samen met zijn buddy en topadviseur `Scooter' Libby naar het Witte Huis – die nu wordt vervolgd voor meineed in `Plamegate' (het lekken van CIA-gegevens). Hij wordt gezien als het verlengstuk van de oliemaatschappijen in Washington – die nu verantwoordelijk zijn voor de op één na (de oorlog in Irak) belangrijkste binnenlandse ergernis: de benzineprijzen. Populair is Cheney allang niet meer. Maar wat erger is: het publiek is zijn vertrouwen in hem verloren. Zeventig procent van de Amerikanen denkt dat hij een rol speelde in het gemene spel van Plamegate, aldus een peiling van de Wall Street Journal.

Hoe diep kan een val zijn? Sinds hij met Bush in 2000 het Witte Huis betrok is Dick Cheney jaren gezien als de wijze oom op de achtergrond. Zijn spottende glimlach en slimme ogen gaven hem lange tijd het imago van doeltreffende routinier. Bescheiden en sluw. In vergaderingen met George W. Bush (vanaf 2000) is hij als een kikker op een houtschors, zei de Democraat Joseph Biden ooit. Hij wacht en zwijgt, roerloos. Pas als hij het hartgrondig met iemand oneens is, stelt hij staccato enkele vragen. Om het zwijgen te hervatten.

Met Donald Rumsfeld, die hij al kent sinds ze beiden adviseur waren van president Nixon, deelt hij een voorliefde voor beslotenheid. De topadviseur van minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell onder Bush I (2000-2004), Lawrence Wilkinson, was onlangs ongebruikelijk openhartig over de dominante rol van het duo bij beslissingen over Irak. Het leidde tot ernstige fouten terwijl de geheimzinnigheid van de twee onbegrip creëerde bij uitvoerdende ambtenaren. Zij ,,wisten niet wat ze moesten doen om het beleid van de regering uit te voeren'', aldus Wilkinson.

Zelf was Cheney via `Scooter' Libby geïmponeerd geraakt door de classicus en militair historicus Victor Davis Hanson. In diens wereldbeeld is oorlog een onvermijdelijke stap naar de beschaving. Alleen door tirannen meedogenloos te bestrijden kan de mensheid volgens Hanson vooruitgang boeken. In de aanloop van de oorlog in Irak nodigde Cheney de classicus uit voor advies.

Van oorsprong behoorde Cheney tot de zogenoemde assertieve nationalisten: de VS moeten agressief hun eigenbelang najagen in de buitenlandse politiek. Na 11 september 2001 vermengde zich dat met het neoconservatieve ideaal democratie in de wereld te verbreiden. Cheney vond dat altijd apekool. Als conservatief lid van het Huis sinds 1978 keerde hij zich tegen het uitoefenen van druk op Zuid-Afrika voor de bevrijding van Nelson Mandela. En als minister van Defensie onder vader Bush was het voor hem na de eerste Golfoorlog in 1991 een uitgemaakte zaak dat de Amerikanen Saddam moesten laten zitten. Stabiliteit in de regio was belangrijker dan bestrijding van een despoot. Cheney's vriend Brent Scowcroft, veiligheidsadviseur onder Bush sr (1988-1992), noemde de veep onlangs ,,de werkelijke anomalie'' in de huidige regering.

De openhartigheid van mensen als Wilkinson en Scowcroft, met hun ervaring in de mores van Washington, voedt de speculatie dat de huidige president Bush bewust afstand houdt van Dick Cheney. In eerdere affaires – rond Cheney's nauwe banden met het frauduleuze Enron en de miljardenopdrachten die zijn ex-werkgever Halliburton kreeg voor de wederopbouw van Irak – stond Bush pal achter zijn veep. Maar sinds bekend werd dat Plamegate in de ambiance van Cheney is begonnen, en er een reële kans is dat de vice-president voor de rechtbank zal moeten getuigen, blijft Bush uit de buurt van Cheney.

Ook uit zijn omgeving worden sindsdien gemene feitjes gelekt, die erop neerkomen dat de veep nog zelden wordt geraadpleegd bij nieuw beleid of voordrachten voor belangrijke functies. Intussen mag Cheney de kastanjes uit het vuur halen inzake de behandeling van terrorismeverdachten, waarmee in Washington, gezien de massieve weerstand in de Senaat, nauwelijks eer valt te behalen.

Is Dick Cheney uitgespeeld? Volgens zijn vrienden gaat hij op eendenjacht als hij het moeilijk heeft. De symboliek is treffend. In zijn politieke leven is hij altijd meedogenloos geweest voor zijn tegenstanders. Hij wil niet alleen van ze winnen, hij wil ze vernietigen, aldus het recent verschenen boek The Assasin's Gate over de oorlog in Irak. Zo begon de oorlog, zo ontstond Plamegate – en zo ook zal Dick Cheney zich volgens kenners willen ontdoen van zijn problemen. Toen zijn echtgenote Lynne onlangs kreeg voorgelegd dat Cheney in weerwil van eerdere uitlatingen van plan is in 2008 presidentskandidaat te zijn, zei ze: ,,Niet waar. Maar een interessante suggestie.''