`Klassieke kunst wordt subcultuur'

Cultuurjournalist John Seabrook spreekt morgen op de jaarlijkse Nexus conferentie. Hij schreef Nobrow, een boek over de invloed van de markt op culturele waarden.

Wat een goede titel al niet doet. Nobrow noemde John Seabrook zijn boek: ,,over de cultuur van marketing en de markering van cultuur.'' Het boek beschrijft hoe het oude onderscheid tussen high brow en low brow, tussen kunst en amusement, verdwijnende is. Lang gold complexe kunst per definitie als waardevoller dan eenvoudige, oud als grootser dan nieuw. In de nieuwe orde draait het om de marketingwaarden als snelheid en verkoopsucces. In deze cultuur van nobrow versmelten kunst, media en life-style en draait het om hypes, om een `hierarchy of hotness'.

Seabrooks boek was in de Verenigde Staten een succes. Dat maakte hem, schrijft hij in zijn nawoord, tot `marketeer van nobrow'. Daarmee is de journalist een Fremdkörper op de eerbiedwaardige gastenlijst van de jaarlijkse intellectuelentop van het Tilburgse Nexus-Instituut, die wordt gehouden in de Amsterdamse Passagiers Terminal. Schrijvers, parlementsleden, filosofen en sociologen (onder wie dit keer de schrijver Mario Vargas Llosa) vergaderen morgen over democratie in tijden van populisme.

Meer highbrow dan de Nexus-conferentie bestaat niet. Wat verwacht u ervan?

,,Ik denk dat het debat zal gaan over de rol van de elite in de samenleving, en over de vraag hoe de oude culturele elite zich zal handhaven,'' zegt Seabrook telefonisch vanuit Londen. ,,Met dit boek op mijn naam is mijn rol misschien die van doelwit, waar de overige conferentiedeelnemers vrij op kunnen schieten. Ik maak geen deel uit van het academische discours; ik ben pragmatisch ingesteld en sta ambivalent tegenover de ontwikkeling die ik in Nobrow beschreven heb.''

Zal de klassieke elitaire cultuur zich handhaven?

,,De cultuur van high brow verandert in een subcultuur, één van vele subculturen die zich buiten het zicht van de mainstream handhaven. Dat heeft alleen al te maken met de samenstelling van bevolkingen. In de Verenigde Staten viel de cultuur van high brow samen met het blanke deel van de bevolking. Subculturen van andere bevolkingsgroepen komen daar nu veel meer naast te staan. Mozart zal dus niet verdwijnen, maar hij zal ook niet meer bij iedereen bekend zijn. Daar staat tegenover dat een rapper Mozart kan benaderen om het geniale van zijn ritmes, zonder terug te schrikken van het historische gewicht dat aan hem vastzit. Ik vind dat positief. De oude hierarchie is verdwenen, er is een mogelijkheid om alles op dezelfde, open manier te benaderen.''

In Nobrow beschrijft Seabrook hoe hijzelf tot de generatie behoort die de overgang van het ene naar het andere stelsel meemaakte. Bij zijn ouders lag het tijdschrift The New Yorker op de koffietafel als embleem van de geletterde middenklasse. Kort nadat Seabrook bij het blad ging werken, in 1999, deed bladenmaakster Tina Brown haar intrede als hoofdredacteur, en met haar zaken als mode en sterren.

Komt `nobrow' niet gewoon neer op een vervanging van lokale culturen door de dominante Amerikaanse cultuur?

,,De verschuiving van waarden heeft niet specifiek met de Amerikaanse cultuur te maken, maar met de waarden van de markt. Het klopt wel dat Europa en de rest van de wereld door die verschuiving een cultuur krijgen opgedrongen die niet van hen is.''

Kunnen oude plaatselijke culturen zich beschermen tegen wat u noemt `Brand USA' en moeten ze dat doen?

,,Het is goed dat nobrow toegankelijk is voor iedereen in plaats van alleen de bovenklasse. Anderzijds: hier in Londen struikel je over de Amerikaanse beelden, merken, winkels. Ik vind het schokkend om te zien hoe het Verenigd Koninkrijk onder Tony Blair de Amerikaanse cultuur omarmd heeft, terwijl de Engelsen zelf zo'n schitterende cultuur hebben. Toch vraag ik mij af of je zo'n ontwikkeling kunt tegenhouden.''

In Europa zetten groepen immigranten zich af tegen de Europese cultuur. Amerika schijnt dat probleem niet te hebben.

,,De Amerikaanse cultuur is niet voor niets zo'n succesrijk exportartikel; het laat zich makkelijk omarmen. Toegang krijgen tot de Europese culturen is kennelijk een stuk moeilijker. Immigranten in Amerika voelen zich niet buitengesloten. De Amerikaanse cultuur stoelt op een sterke ideologie van openheid en gelijkheid. Dat verhaal overstijgt telkens de enorme ongelijkheid die samenhangt met het Amerikaanse kapitalisme. In nobrow is de oude culturele klassemaatschappij vervangen door het cultureel kapitalisme. Dat systeem wordt kennelijk als toegankelijker ervaren.''

Het Nexus-instituut legt een verband tussen een sterke culturele elite en de overlevingskansen van de democratie.

,,Dat gaat mij dan weer te ver. Er zijn veel soorten intelligentie. Ook straatcultuur is complex, internetcultuur doet misschien op een andere manier een beroep op de hersens dan literatuur, maar zeker niet minder. Ik wil niet klinken als een complete relativist, maar als andere aanwezige intellectuelen stellen dat de jongens van Manchester United, met de manier waarop hun hersens zich van strategie van bewegingen bewust zijn, minder intelligent zijn dan iemand die Harvard heeft gedaan, dan ben ik bereid dat debat aan te gaan.''