IN DUBIO: wel of niet geld naar de kinderen doorsluizen

Ergens in het leven van veel mensen komt een moment dat ze genoeg geld hebben, eigenlijk iets te veel. Een toereikend pensioen is veiliggesteld, de hypotheekschuld goeddeels afbetaald, de kinderen zijn volwassen en er worden onrustbarend veel leeftijdgenoten begraven.

De strijd om steeds maar meer is omgeslagen in de vraag hoe de weelde op een goede manier losgelaten kan worden. Voor de meeste ouders zijn hun kinderen de vanzelfsprekende rechthebbenden op hun vermogen en de familiestukken. Althans als de ouders er zelf geen plezier meer van hebben, dus op termijn. Dat uitgangspunt brengt veel ouders in dubio: wegschenken vóór het overlijden geeft al tijdens het aardse bestaan voldoening van de goedgeefsheid en kan jonge mensen net dat extra financiële zetje geven wanneer ze het nodig hebben. Maar als ouder ben je het geld dan wel kwijt. Het moment waarop je je afhankelijk van de kinderen begint te voelen, is het moment waarop de ouderdom begint. Dus haal je dat moment niet naar voren door je financiële onafhankelijkheid op te geven. Maar een andere optie kan nog afschrikwekkender zijn: (vanuit het graf) tandenknarsend toezien hoe de fiscus zich jouw geld toe-eigent. Geld waar je hard voor hebt gewerkt; geld waarover je al veel inkomstenbelasting hebt betaald. Waar haalt de fiscus het recht vandaan een hap te nemen uit het geld dat je aan je bloedeigen kinderen wilt doorgeven?

Men kan de fiscus tot bescheidenheid dwingen, maar dat vraagt planning. Wie tot zijn sterfbed wacht, is te laat. Men moet dan wel de psychologische drempel nemen beschikkingsmacht over een deel van het vermogen uit handen te geven. Nogal wat mensen kunnen zo'n proces van gecontroleerde, materiële verarming niet aan. Het vraagt acceptatie van de onontkoombare gang van het leven om een scenario te omhelzen dat naar het levenseinde toe redeneert. Anderen rekenen op hun vermogen om zich van liefdevolle aandacht van hun kinderen te verzekeren. Althans dat denken ze.

Fiscaal is het altijd voordelig om het vermogen stukje bij beetje de kinderen over te dragen. Het loont daarom de moeite als ouders nagaan tegen welke innerlijke weerstanden ze aanlopen als ze afkeer hebben van een vroegtijdige vermogensovergang. Vermogensplanners kunnen aan veel bezwaren tegemoetkomen, zij hebben niet voor niets een specialistische opleiding achter de rug.

Wie een eigen huis heeft, kan het alvast overdragen zonder iets in de woonsituatie te veranderen. Een dierbaar schilderij kan aan de wand blijven hangen zelfs als het is weggeschonken. Schenkingen kunnen aan later te vervullen voorwaarden worden gebonden. Fiscaal al weggegeven geld kan toch weer ter beschikking komen als de oude dag kostbaarder uitvalt of langer duurt dan verwacht. Als spaargeld bij de kinderen wordt ingeruild tegen een lijfrente, kan de stipte uitbetaling daarvan onafhankelijk worden gemaakt van de luimen en beleggingstalenten van de kinderen. U kunt het zo gek niet bedenken of er is wel een mouw aan te passen. Behalve dan aan ontkenningsgedrag of angsten van de ouders zelf. Maar daarover valt te praten met vrienden, kinderen en professionals.

Voordelen van vroegtijdig schenken

Een goed geplande, geleidelijke vermogensovergang is fiscaal voordelig. De schenkers beleven er bovendien zelf nog genoegen aan. De kinderen weten waar ze aan toe zijn en kunnen zelf plannen maken. Gaat het om veel geld, dan kunnen ze alvast wennen aan het omgaan met vermogen. De overdracht van een bedrijf kan zonder schokken verlopen. De ouder kan geschillen over de verdeling zelf oplossen als hij nog met gezag kan spreken. Vermogensaangroei vindt buiten de successiebelasting om bij de kinderen plaats; het steeds weer aanpassen van het testament is vaak niet meer nodig.

Nadelen van vroegtijdig schenken

Nadat de ouders het geld hebben overgemaakt, kunnen ze het niet zelf meer gebruiken om eventuele financiële tegenvallers op te vangen. De kinderen kunnen het geld spenderen aan drugs en andere uitgaven die hun ouders hoogst onverstandig vinden; ze bouwen niet op eigen kracht een financiële basis op waar ze trots op kunnen zijn. Sommige ouders gebruiken hun beschikkingsmacht over het vermogen als (oneigenlijk) drukmiddel om het leven van kinderen te beïnvloeden en aandacht tijdens hun oude dag af te dwingen. Misschien daalt het schenkings- en successierecht later wel wat; dat is met wat optimisme denkbaar bij de overdracht van bedrijven.