De opkomst van het wijfmeisje

Ellen de Bruin ziet een nieuwe type vrouw oprijzen in tv-series als `Desperate Housewives' en `Gooische vrouwen': een opvolgster van het zorgeloze `Sex & The City'-wicht

Een moderne vrouw wil vier dingen zijn: een meisje, een moeder, een hoer en een heilige. Een vrouw wil vrolijk, onschuldig, dromerig en onderzoekend zijn, als een meisje. Maar ook liefdevol en zorgzaam, een stabiele factor in het leven van haar dierbaren: een goede moeder. Daarnaast wil ze natuurlijk begeerlijk zijn, mooi, seksueel aantrekkelijk en stout als een hoer. Maar ze heeft ook een zekere kuisheid, omdat ze alles goed wil doen, heel perfectionistisch, soms op het dwangmatige of religieuze af – als een heilige.

De ene vrouw is meer meisje, de andere meer moeder; de ene dag zal een vrouw zich meer hoer voelen en de andere dag meer heilige, maar elke vrouw heeft deze vier archetypen in zich. Het meisje, dat wil weten hoe het moet, de moeder, die weet hoe het moet, de hoer, die weet hoe `het' moet, en de heilige,die vooral weet hoe het hoort.

En dat heb ik niet van mezelf, dat heb ik van de tv.

Want die vier typen zijn precies de vrouwen die de televisieserie Desperate Housewives zo populair maken. De donkerharige Susan Mayer is een echt meisje: onhandig, onderzoekend en naïef, de enige van de vrouwen die detective speelt, en ze heeft weliswaar een thuiswonende puberdochter, maar die moet op háár passen in plaats van andersom. De blonde Lynette Scavo is de moeder, bij wie alles in het leven erop gericht is om haar chaotische gezin met vier onhandelbare kinderen te managen en ervoor te zorgen dat haar man daarbij in de buurt blijft. De donkere Gabrielle Solis is de hoer: getrouwd met een steenrijke man van wie ze niet echt houdt, een jonge jongen erbij voor de lekker, en niet te beroerd om in een restaurant haar charmes op de onbekende man naast haar te richten als haar credit card het niet meer doet. En de roodharige Bree Van De Kamp is de heilige, met haar eng-gladde haren, haar poetsdwang en de neiging om haar gezin osso bucco voor te zetten, al vragen de kinderen om `normaal eten'.

Natuurlijk zijn de typen in de serie niet helemaal zuiver, dat zou saai zijn, en plat, en ongeloofwaardig. Gabrielle is óók een verwend meisje, Bree is óók een zorgzame moeder, Lynnette is óók een heilige controlfreak en zelfs Susan doet wel eens iets volwassens. Maar puurder dan in deze serie tref je de vier archetypen zelden aan. Of het moet in Gooische Vrouwen zijn, de nieuwe zondagavondserie bij Talpa. Daarin is Annet Malherbe de zorgzame moeder, die altijd eten voor anderen klaar heeft, Linda de Mol het meisje, dat na haar verhuizing naar het Gooi als een damsel in distress tussen haar spulletjes zit (I just don't know what to do with myself, zingt Dusty Springfield), Tjitske Reidinga een advocate die meer schijnheilig dan heilig is en héél goed weet hoe het hoort, in het Gooi, en Susan Visser het hoerige type, dat de mannelijke cliënten onder de neus van haar advocatenvriendinnetje vandaan versiert op het moment dat ze nog niet eens helemaal zijn gescheiden.

Daar zijn ze weer, allevier.

BEKEND VAN SEX & THE CITY

Maar we kennen ze natuurlijk al lang. Ze zaten ook al in Sex & The City. Daarin was columniste Carrie Bradshaw het meisje, met haar onbereikbare, vaderlijke droomman `Mr. Big'. De zorgzame advocate Miranda Hobbes was de moeder (ze kreeg uiteindelijk zelfs een baby, als enige van de vier); de wild rondneukende pr-dame Samantha Jones was de hoer; en kunsthandelaar Charlotte York, die niet durfde te pijpen, de heilige. Wie de oude afleveringen terugziet – het derde seizoen, uit 2000, wordt nu elke werkdag om acht uur herhaald op Net5 – herkent de vier typen meteen. Alleen iemand als Samantha kan bij een aidstest de vraag ,,Do you swallow?'' beantwoorden met: ,,Only when surprised'', om vervolgens nog dezelfde avond met haar nieuwste verovering in een wankel leren tuigje aan een plafond te gaan hangen. En Carrie is echt Carrie, zoals ze schattig zit te dromen en na te denken over hoe de wereld in elkaar zit, en zoals ze haar twijfels en theorietjes daarover aan ons vertelt.

Dat was prettig aan Sex & The City: je kon je zo lekker Carrie Bradshaw voelen.Zij vertelde ons haar verhaal, en dat was meteen ook ons verhaal. Het ging vooral over het krijgen en houden van een man: hoe doe je dat, welke spelletjes moet je spelen, moet je wel spelletjes spelen, welke spelletjes spelen de mannen? Samen met Carrie werden we allemaal weer eventjes dat kleine meisje, tobbend, zoekend en verlangend naar een droomprins.

ONSCHULD VERLOREN

Dat zat in de lucht destijds, want het was ook de tijd van Bridget Jones, de calorieën, sigaretten en alcohol-eenheden tellende `singleton', lief en onhandig, in wie zóveel vrouwen iets van zichzelf herkenden dat ze de wereld veroverde. Tien jaar geleden bedacht schrijfster Helen Fielding haar dagboekcolumn in de Britse krant The Independent, en Bridget was al snel zo populair dat er twee boeken volgden, die allebei verfilmd werden, met Renée Zellweger in de hoofdrol. Die moest er kilo's extra meisjesvet voor aankweken.

En dat was niet erg. Want sinds Carrie Bradshaw en Bridget Jones wilde elke vrouw wel een meisje zijn. Vrouwen van dertig en ouder begonnen naveltruitjes en gympjes aan te trekken naar hun werk. In hun vrije tijd gingen ze het internet op en noemden zich grrls, grrrls, grrrlz of powergirls. Leeftijd deed er daarbij niet meer toe. Opzij bracht in 2004 een artikel over meisjes van zestig op vrijersvoeten, maar er waren heus ook wel meisjes van zeventig en ouder. Die kochten tijdschriften waarbij je niet direct aan de naam kon afzien dat ze voor `vijftigplussers' bestemd waren, en maakten alle verre reizen en stoere uitstapjes die erin stonden. Een meisje denkt niet aan erfenissen, een meisje past niet op kleinkinderen – dat soort dingen komt niet bij haar op.

Het meisje werd steeds ouder, maar niet volwassen. Maar de wereld wel, in werkelijkheid en op televisie. Toen in 2001 twee torens moesten worden weggemonteerd uit de leader van Sex & The City, was de wereld ineens duidelijk te slecht voor de onschuldige meisjes. Toen Samantha in het laatste seizoen borstkanker kreeg, was dat een verbijsterend nare ontwikkeling. Zoiets kón eigenlijk helemaal niet, in Carries naar binnen gekeerde, meisjesachtige sprookjeswereld.

WIJVENTIJDPERK

We zijn in een nieuw tijdperk geraakt. Als je de vier vrouwen in de series over één kam zou willen scheren, waren het in Sex & The City meer meisjes en in Desperate Housewives meer, tja, wijven. Desperate Housewives heeft geen Carrie meer in wiens hoofd we kunnen wonen. Er is er niet één bij die sympathieker is en dichter bij ons staat dan de anderen, die onze gedachten verwoordt – of het moet vertelster Mary Alice Young zijn, maar die heeft zelfmoord gepleegd. Ook meisje Susan (Teri Hatcher) komt niet in aanmerking. Ze is wel één van de populairste housewives, maar haar prins is om te beginnen al geen echte prins: hij is loodgieter en in staat tot moorden bovendien.

De wanhopige huisvrouwen zijn ook nog wel een beetje meisjesachtig, maar vooral elk op hun eigen manier stapelgek, wijvig, soms zelfs gemeen, agressief. Vooral de vijfde `huisvrouw', de altijd negatieve blonde Edie, is een bitch – een type dat in Sex & The City ook weleens voorkwam, maar dan vér van onze vier heldinnen af. Bij de housewives valt dat enge wijf helemaal niet zo uit de toon. En op internet heeft een groep vrouwen het woord bitch al als geuzennaam omarmd, als acroniem voor `being in total control, honey'.

In Sex & The City was al die onderlinge agressie ondenkbaar, maar Desperate Housewives kent veel ongebreidelde slechtheid: mensen verpesten elkaars carrière en liefdesleven, knoeien met elkaars pillen, vermoorden elkaar. Typisch wijvengedrag. Wie goed is en wie slecht, kan per aflevering verschillen. De appel van de zondeval is niet voor niets het symbool van de serie: in de wereld van Wisteria Lane bestaat geen onschuld meer, geen houvast ook. In zo'n wereld hebben meisjes het moeilijk. Ze moeten wel groot worden, ze moeten een wijf worden.

Om te beginnen worden ze moeder, want moederschap is volwassenheid, in hun ogen. Desnoods doen ze alsof ze moeder worden, door een kind te kopen, zoals Mary Alice Young, en te doen alsof het haar eigen kind is. Housewives-schrijver Marc Cherry zou de serie onder meer gebaseerd hebben op zijn eigen moeder, die hem een keer vertelde dat ze gek werd van het alleen thuiszitten met drie kleine kinderen. Dus het is niet toevallig dat bijna alle vrouwen in Desperate Housewives moeder zijn of worden: zelfs Gabrielle is zwanger, zij het tegen haar zin.

BRIDGET JONES NU OOK ZWANGER

En trouwens, ook Bridget Jones is zwanger, blijkt uit haar nieuwe reeks dagboekcolumns, sinds augustus weer elke donderdag te lezen in The Independent. Bridget Jones, die nog meer dan Sex & The City hét moderne vrouwbeeld in fictie bepaalde. En ze mag dan zwanger zijn, ze blijft onhandig. Ze weet niet wie de vader van haar kind is, bijvoorbeeld, het kan van Mark Darcy zijn, of van haar ex-baas Daniel – ze heeft zelfs één momentje moeten nadenken of er misschien niet nog iemand was met wie ze het in een dronken bui gedaan heeft. Straks zal ze ongetwijfeld alle Supernanny-achtige tv-programma's bekijken. Die zijn voor haar gemaakt, want opvoeden, hoe moet dat eigenlijk? Bridget Jones zal altijd wel een meisje blijven. Net als housewife Susan; die is al jaren moeder, maar nog steeds een klein kind. En ook Gabrielle zal heus wel een verwend poppetje blijven, als ze haar baby heeft.

Maar ze hebben allemaal een nieuwe agressie, een nieuwe wijvigheid. Ze moeten wel. Het meisjestijdperk zoals we dat kenden is afgelopen. De wereld van de jonge vrouwen in Sex & The City was, ondanks alle hartzeer, een droom. Een romantische, roze-bewolkte wereld, waar alles altijd vol belofte was. Dat is veranderd. Het moderne meisje is beland in een ingewikkelde, volwassen wereld, waaraan je je snijden kunt. Een wereld vol verantwoordelijkheden, schijnvriendschappen, agressie, ook van meisjes onderling, dood, bedrog en babykots – met hooguit hier en daar wat liefde. Moederschap, de moeder-die-carrière-maakt, het huwelijk: al die ultieme meisjesdromen gaan aan scherven.

Desperate Housewives laat zien waar de vrouwen van Sex & The City terecht zouden zijn gekomen als ze achterop een beprinsd wit paard de zonsondergang tegemoet waren gereden: in de sombere duisternis van Wisteria Lane. En daar zijn ze zich nog steeds door het leven heen aan het klunzen, maar nu met frisse, vastberaden agressie. Wijfmeisjes.

`Desperate Housewives', de tweede reeks, is deze maand begonnen op Net5, elke dinsdagavond 20.30u.

`Gooische Vrouwen' is sinds begin deze maand elke zondagavond te zien op Talpa, 20.30u.

Bridget Jones's Diary, elke donderdag in het Britse dagblad The Independent.

Op de website van `Desperate Housewives' kun je een test doen om te bepalen welke `huisvrouw' je zelf bent, of, voor de mannen:

welk type je het leukst vindt (abc.go.com/primetime/desperate/quiz/index.html).