`Blair moet stijl aanpassen'

Ondanks zijn nederlaag in het Lagerhuis zal premier Blair nog niet opstappen, denkt de Britse commentator Peter Riddell. Maar hij kan zich nu minder veroorloven.

Na ruim acht jaar is de Britse premier Tony Blair nog allerminst uitgeregeerd. Althans wat hem betreft. Zelfs een zware nederlaag bij een stemming in het Lagerhuis woensdag over zijn antiterreurwetgeving kan hem niet van de wijs brengen. Met name het onderwijs en de gezondheidszorg wil Blair flink hervormen, zodat zijn politieke nalatenschap meer allure krijgt.

In dat licht spreekt Peter Riddell, commentator van het dagblad The Times en auteur van een pas verschenen boek over Blair, van een onvervuld premierschap. Riddell constateert dat Blair veel heeft bereikt maar nog niet op een lijn is te plaatsen met voorgangers als Clement Attlee (1945-1951) en Margaret Thatcher (1979-1990). Die lieten diepe sporen in de Britse samenleving na met baanbrekende sociaal-economische hervormingen.

In een telefonisch interview verklaart Riddell dat hij Blair ondanks recente tegenslagen nog niet direct ziet opstappen. ,,Misschien volgend voorjaar als de gemeenteraadsverkiezingen heel slecht voor Labour verlopen, niet eerder.''

Blair lijkt de laatste tijd bereid tot risico's om zijn nalatenschap veilig te stellen, maar zijn kans op succes lijkt juist minder.

,,Dat is inderdaad een paradox. Blair is ervan doordrongen dat hij nog op zijn hoogst een jaar of twee, drie heeft te gaan als premier. En juist op het terrein van de gezondheidszorg en het onderwijs wil hij nog veel bereiken. Het was interessant dat hij in september in een rede zei dat hij er achteraf vaak spijt van had dat hij in het verleden niet radicaler te werk was gegaan met hervormingen. Dat verklaart wellicht waarom hij de laatste maanden een roekeloosheid aan de dag legt die hij vroeger niet had. Veel zal hij daarmee vermoedelijk niet bereiken, zoals afgelopen woensdag bleek.''

Schuilt er geen tragiek in dat hij tot dit inzicht kwam toen het eigenlijk al te laat was?

,,Het heeft iets van een klassieke tragedie, maar de politiek zit vol met interessante ironieën. Blair miste aanvankelijk bestuurservaring. Eerst opereerde hij heel voorzichtig om niet dezelfde fouten te maken als velen voor hem, die te hard van stapel liepen. Nu hij eindelijk weet wat hij moet doen, kan hij het nauwelijks meer verwezenlijken.''

Dat lijkt Blair niet erg te beseffen?

,,Hij zal moeten wennen aan de realiteit en die is dat hij zich veel minder dissidenten in de Labourfractie kan veroorloven dan vroeger. Hij had vroeger een meerderheid van 160 zetels in het Lagerhuis, nu nog van 66. Blair ontkomt er niet aan de stijl van zijn leiderschap te veranderen en zich meer te richten op consensus.''

Is hij daartoe in staat?

,,Het zal hem na acht jaar niet meevallen. Overigens moeten we niet vergeten dat Blair niet voor alles van stemmingen in het Lagerhuis afhankelijk is. Juist in het onderwijs en de gezondheidszorg kan de regering relatief veel hervormen zonder nieuwe wetgeving.''

U noemt minister van Financiën Gordon Brown, Blairs gedoodverfd opvolger, in uw boek diens complement. Biedt meer samenwerking met hem nog een kans voor Blair?

,,Dat hangt erg van Brown af. Die staat voor een zeldzaam lastige afweging. Als hij Blair ten val brengt, kan dat schadelijk voor hemzelf uitpakken, zeker als dat met bloed en tranen gepaard gaat. Anderzijds weet Brown dat de klok verder tikt en dat elke dag die Blair aanblijft ten koste kan gaan van de tijd die hemzelf als premier is gegund. Een bijkomend probleem is dat de economie tekenen van stagnatie vertoont. Tot dusverre heeft Brown zich steeds loyaal aan Blair opgesteld maar het was interessant dat bij de stemming op woensdag sommige aanhangers van Brown tegen Blair stemden, al steunde Brown zelf de lijn van de premier.''

Wat zijn de belangrijkste elementen van Blairs nalatenschap?

,,Hij heeft aangetoond dat een Labourregering het land op een behoorlijke manier kan besturen. De economie is flink gegroeid, de inflatie onder controle gebleven, de werkloosheid laag. Hij heeft de gezondheidszorg, dank zij een stevige financiële injectie, verbeterd en eerste aanzetten gegeven voor verbeteringen in het onderwijs.''

Sommigen stellen dat Blair niets meer gedaan krijgt omdat niemand hem na zijn verhalen over de nooit gevonden massavernietigingswapens in Irak meer vertrouwt.

,,Dat valt volgens mij wel mee. Ik geloof ook niet dat Blair daarover bewust heeft gelogen, al heeft hij misschien niet altijd het hele verhaal verteld. Maar mensen die zeggen hem daarom op geen enkel punt meer te vertrouwen zijn doorgaans mensen, die toch al een hekel aan Blair hadden.''

Peter Ridell: The Unfulfilled Prime Minister, Tony Blair's quest for a legacy. Politico's Publishing, 2005, 226 blz.