Weer leren bang te zijn voor het water

Het is al vaker gezegd. Te lang hebben de inwoners van Nederland gedacht dat zij leven in een land dat deels onder de zeespiegel ligt, maar dat ze niettemin volkomen zijn beveiligd tegen overstromingen. Te lang hebben zij geleefd in de illusie dat met de bouw van de Deltawerken de watersnoodramp in Zeeland in 1953 nooit meer zal kunnen gebeuren.

De omslag in het denken begon vermoedelijk twaalf jaar geleden, toen voor de eerste keer sinds lange tijd de grote rivieren dreigden te overstromen. Twee jaar later begaven enkele rivierdijken het daadwerkelijk en moesten ruim tweehonderdduizend mensen hun huizen uit voorzorg verlaten. Dat het geen vergissing was om meer op je hoede te zijn, bewezen de hoosbuien die regelmatig tot grote overlast hebben geleid, bijvoorbeeld in het Westland.

De bestuurders reageerden zoals te verwachten viel. Niet alleen werd besloten om de rivierdijken te verhogen, ondanks veel verzet tegen de aantasting van het rivierenlandschap. Ook werd besloten om de rivieren meer ruimte te geven. We moesten voortaan niet alleen vechten tegen het water, maar ermee leren leven, en beseffen dat water beperkingen oplegt aan de mogelijke inrichting van een land, ja dat water zelfs het ordenend principe zou moeten worden in de ruimtelijke ordening.

De belangstelling voor crisisbeheersing in Nederland ging veelal uit naar vliegtuigongevallen zoals die in de Bijlmer in 1992, of rampen met kernenergie à la Tsjernobyl, omdat de kans op overstromingen erg klein werd geacht. Inmiddels verschijnen er dikke rapporten, zoals deze week van het ministerie van Binnenlandse Zaken, waarin staat dat Nederland weliswaar redelijk goed is gewapend tegen overstromingen, maar dat er vooral op organisatorisch gebied nog veel te verbeteren valt. Eén van de belangrijkste aanbevelingen van het rapport is dat een zekere centralisering gewenst is. Zo is de kans kleiner geworden dat een belangrijk besluit over het evacueren van honderdduizenden mensen in een bedreigd gebied zal worden genomen door een commissaris van de koningin, zoals tien jaar geleden.

Ook groeit de twijfel aan bestaande maatregelen. Is de Nederlandse kust opgewassen tegen de stijging van de zeespiegel met misschien wel één meter in de komende eeuw? De politiek is bezorgd nu blijkt dat de Nederlandse kust acht zogenoemde zwakke schakels kent, waar de waterkeringen moeten worden versterkt onder meer doordat de kracht van de golven uit zee hoger aan het worden is dan eerder werd gedacht. Deze week zijn er moties in de provincie Zuid-Holland ingediend om de zwakke schakels veel sneller aan te pakken dan het kabinet van plan is.