Wat als ik...

Van de verschillende betekenissen die verondersteld zouden kunnen worden voor de titel van mevrouw Lively's vijftiende roman (zoals completeren, of ruzie bijleggen, of gelaat verzorgen) is de geldige: gebeurtenissen verzinnen. Het is niet een frappante karakterisering; alle romans zouden zo kunnen heten. In dit geval is de motivering ervoor dat de schrijfster ieder hoofdstuk begint met iets van haar ware leven te vertellen, als inleiding op de verhalen over hoe het verder had kunnen gaan als het anders gelopen was. Ongeleefde stukjes leven dus.

Ook niet-romanschrijvers overwegen wel eens alternatieven, mijmerend in hun huiskamers: als ik uit mijn kinderwagen gestolen was en door zigeuners grootgebracht... als ik mineralogie gestudeerd had in plaats van publiciteitskunde... als ik de avontuurlijke liefde van mijn twintigste jaar had kunnen voortzetten... Hele verzonnen biografieën komen er gewoonlijk niet van. De verhalen verlopen in de onzekerheid van het verleden en de drukte van de dag.

Bij mevrouw Lively houden ze het iets langer vol dan bij de meeste amateurs. Zij biedt acht verhalen over personen onder verschillende namen wier ervaringen zij zich als de hare zou kunnen voorstellen. Soms lijkt haar boek een gewone verhalenbundel, alleen met een ongewoon uitgangspunt. Die definitie voldoet ook niet: daar zijn de biografische aanhechtingen te voelbaar voor. Verzin maar eens een puntige naam voor deze soort fictie. Het moet te doen zijn.

Beter kunnen wij ons bezighouden met de herinneringen en de verhalen zelf, waarvan de eerste beginnen in Kairo in in 1941, toen de zes- of zevenjarige Penelope, met andere kwetsbare Engelsen, naar Palestina gebracht werd omdat de Duitse opmars door Noord-Afrika onstuitbaar leek. Als zij niet naar Palestina meegenomen was had zij net als het kleine meisje in het eerste verhaal met haar kinderjuffrouw naar Zuid-Afrika vertrokken kunnen zijn op een schip dat bij Mozambique getorpedeerd werd. Dat alternatief heeft een geloofwaardig drama opgeleverd, met dreunen, kreten en overstelpend water.

Zij zat niet op het schip, en in het volgende verhaal horen wij over haar na de oorlog op het Chelsea Arts Ball met een bewonderde vriend die best een ongehuwde moeder van haar had kunnen maken. Ook dat is niet waar gebeurd, en zo gaan wij verder.

De relatie tussen wat er had kunnen gebeuren en het leven van de schrijfster in de afgelopen zestig jaar is losvast. Het lijkt wel of zij zelf niet van harte gewonnen is voor het idee van een alternatief leven; of zij gedacht heeft, ik wil er geen onrijpe onzin van maken, en richt mij liever tot verstandige lezers die daar ook geen behoefte aan hebben.

Zo komt het dat de personen van haar verhalen in de herinnering blijven als verschillende mensen die niet Penelope Lively heten. De meeste van hen komen zelfstandig tot hun recht in uiteenlopende verzonnen levens.

Tussen de acht alternatieven onderscheidt `Comet' zich het meest als een verhaal dat alleen Penelope Lively had kunnen schrijven, of tenminste dat niemand met meer tact en inzicht had kunnen verwezenlijken. Sarah, een gescheiden Engelse die in een museum werkt, krijgt een medaillon in handen dat aan haar zuster toebehoorde die jaren geleden in een Comet uit Cairo op de Dolomieten neergestort is. Zij hoort dan voor het eerst van de vriend, nog altijd in Kairo, die met haar zuster getrouwd zou zijn; hij schrijft haar een reeks brieven met zijn herinneringen. Intussen begint zij zelf aan een ongemerkt groeiende relatie met een juwelenrestaurateur die het medaillon zal herstellen. De vergane liefde en de beginnende, in tijd en plaats ver uiteengelegen, gaan samenspelen in een diep perspectief.

De andere verhalen mogen er ook wezen. Zij hebben allemaal iets om van op te kijken. `Comet' steekt erboven uit als het eerste voorbeeld om te laten zien wat deze schrijfster voor bijzonders te bieden heeft.

Penelope Lively: Making it Up. Viking, 248 blz. €23,60.