Satanisten, vrijmetselaars en de fiscus

Kerk en staat zijn in Nederland gescheiden. Sympathieke en weerzinwekkende religies worden fiscaal identiek behandeld. Dat uitgangspunt leidt tot spanning als fiscale regels de tolerantiegrens van burgerlijk Nederland op de proef stellen. Bijvoorbeeld als de belastingdienst aftrekposten van heksen of duivelvereerders accepteert. Dan slikt het CDA de fiscale neutraliteit niet meer.

De Heks Fiskalia is een verzinsel van de belastingwetenschapper Leo Stevens. Voor het slapengaan vertelde hij fiscale sprookjes aan zijn kinderen. Die vluchtten snel in dromenland, maar het resultaat is toch dat zijn zoon inmiddels gepromoveerd fiscalist is. Stevens schreef de verhaaltjes op in een sprookjesboek. Pas op, want de kleintjes kunnen er nare dromen van krijgen. De echte nachtmerries over de fiscaliteit komen overigens pas als ze volwassen zijn.

Een christelijke achtergrond helpt bij het gruwen over heksen. Duizend christelijke basisscholen hebben vorige maand de kinderboekenweek geboycot om het thema magie en de bijbehorende aandacht voor de Harry Potter-reeks. Als magie in verhalen al zoveel beroering wekt, dan moet de serieuze beoefening van witte en zwarte varianten helemaal de kat in de gordijnen jagen. Dat is ook het geval, zoals blijkt uit de ophef die de CDA-fractie in de Tweede Kamer maakt over de aftrekpost die de belastingdienst aan een Friese heks toekende. Voor priesters met een mijter die wijn in bloed veranderen is fiscale erkenning vanzelfsprekend. Priesters met een puntmuts die dat soort kunststukjes uithalen, vallen wat de christen-democraten betreft in de categorie `niet serieus'. Staatssecretaris van Financiën Joop Wijn zou daarom een stokje voor hun fiscale aanspraken moeten steken.

Een belangrijke plaats in de politieke opschudding komt toe aan Margarita Rongen, heks van professie. Zij resideert in De Heksenhoeve in Appelscha en verzorgt daar opleidingen voor beginners en gevorderden alsook bezinningsweekends voor dolgedraaide managers en spannende `heksenles' voor nieuwsgierige kinderen. Zij staat niet alleen. Duizenden Nederlanders zien wel wat in hekserij en aanverwante kunsten. Ze leggen daar op internet royaal getuigenis van af, zie bijvoorbeeld de startpagina http://heksen.favos.nl. Deze krant signaleerde in 2002 zelfs een heuse `heksenopleving'.

Hoe men deze magische religies ook apprecieert, het gaat om een serieuze bezigheid; spiritueel maar ook economisch. Zo wil heksenleerling Maaike Buurman haar acteertalent op dit gebied bedrijfsmatig te gelde maken. Ter verdieping van haar kennis over hekserij volgde ze een 2.200 euro kostende opleiding op de Heksenhoeve. Dat cursusgeld mag ze van de belastingdienst aftrekken als scholingskosten; later bepleitte ze voor de rechter een `upgrade' naar de wat ruimere aftrekmogelijkheid als bedrijfskosten. Die vlieger ging niet op.

Deze zaak haalde zelfs de internationale media en lokte op internetsites variërend van de EO tot de SP hooglopende discussies uit. CDA onderwijsspecialist Pieter Omzicht verwerpt de heidense beroepsopleiding en wil dat partijgenoot Joop Wijn de aftrekpost voor heksen schrapt. Dat lukt niet. De scholingsaftrek is altijd van toepassing als iemand een opleiding volgt om (later) geld te verdienen. Dat is hier het geval. Maaike gaat op scholen tegen betaling lessen hekserij verzorgen. Voor de rechter verklaarde ze het onverantwoord te vinden ,,om haar activiteiten met kinderen en pubers zonder degelijke vakkennis te verrichten''. Dat brengt de voor de aftrekpost noodzakelijke elementen bij elkaar: vakkennis opdoen én daarmee geld verdienen. Fiscale erkenning is dan gegarandeerd.

Om de christen-democraten nog meer schrik aan te jagen: op dezelfde basis kan ook een volgeling van de Kerk van Satan zijn studiekosten aftrekken. De economische vraag naar satanistische diensten is weliswaar geringer dan naar de witte variant, maar zolang het verdiende geld niet zwart is, gelden voor de aftrekposten de normale regels.

De Kerk van Satan speelde zich trouwens al eens fiscaal in de kijker. Het genootschap is in 1990 door de Hoge Raad fiscaal gekwalificeerd als verkapte seksclub en als zodanig belast. Daarop gingen de satanisten naar eigen zeggen ondergronds. De religieuze pretenties zijn niettemin uitgebreid en openbaar onderbouwd op websites (www.satanisme.nl) en in boeken (the Satanic Bible, bij Amazon.com tussen de Harry Potters te vinden). De organisatie is niet verboden, al lopen de leden niet met hun lidmaatschap te koop en zijn de rituelen geheim. Dat zijn ze bij de vrijmetselaren ook, maar elke belastingalmanak wijst uitdrukkelijk op de aftrekbaarheid van maçonnieke giften.

Die giftenaftrek is een via de schenker lopende overheidssubsidie. De schatkist neemt via de aftrekpost tot 50 procent van de schenking voor zijn rekening. Voorwaarde is dat de begunstigde instelling zich naar eigen overtuiging `ten algemenen nutte' inzet, ook al betwisten anderen dat nut. Die bedoeling heeft zowel het Rode Kruis als de vrijmetselarij als de satanskerk. Satanisten melden dan ook dat schenkingen aan de Grotto (afdeling) van de Kerk van Satan door de belastingdienst als aftrekpost zijn geaccepteerd. Of dat berust op een officiële erkenning als `goed doel' valt niet na te gaan omdat staatssecretaris Wijn de lijst met 16.000 fiscaal erkende goede doelen ondanks druk uit de Tweede Kamer niet openbaar wil maken. Met het oog op zijn partijgenoten is dat verstandig, want er staan vast geestelijke stromingen tussen waar het CDA van gruwt.

Vorige week donderdag betoogde filosoof Wim Klever op de opiniepagina dat godsdienstvrijheid (en parallel daaraan de scheiding tussen kerk en staat) in feite niet bestaat en evenmin kan bestaan. Nergens ter wereld en ook niet in Nederland, waar christelijke waarden zijns inziens andere verdringen. De CDA-actie tegen het toepassen van normale fiscale regels op haar onwelgevallige heksenopleidingen wijst inderdaad in die richting. De belastingdienst houdt evenwel, anders dan het CDA, strikt vast aan fiscale neutraliteit.