Pers is vrij in Marokko, tot de rode lijn

In Marokko kan tegenwoordig in de pers over veel worden geschreven dat vroeger taboe was. Maar niet over alles, zo merkte het blad TelQuel.

Wie gisteren de hoofdredacteur en columnist van TelQuel, Marokko's grootste onafhankelijke weekblad, in het beklaagdenbankje voor de rechter zag staan, zou wellicht anders kunnen denken. Maar er is volgens hoofdredacteur Ahmed Benchemsi (31) wel degelijk persvrijheid in Marokko. Anders had TelQuel het afgelopen jaar nooit de spraakmakende artikelen kunnen publiceren over seks, het salaris van de koning en allerlei andere onderwerpen die nog niet zo heel lang geleden in Marokko volstrekt taboe waren. Jammer alleen, zegt Benchemsi, dat niet alle machthebbers dat ook waarderen. En dus hebben Marokkaanse rechters TelQuel in twee aanklachten bijna twee miljoen dirham (180.000 euro) aan boetes wegens smaad en laster opgelegd. Bankroet ligt op de loer. ,,De boodschap is duidelijk'' zegt Benchemsi. ,,Wie de rode lijn overschrijdt, wordt financieel afgemaakt.''

Te midden van een leger aan advocaten en journalisten diende gisteren voor het gerechtshof in Casablanca het hoger beroep van TelQuel tegen de eerste monsterboete van ruim een miljoen dirham. Na een uurtje debatteren, waarbij de advocaten van beide partijen elkaar de loef proberen af te steken, besluit de rechter de zitting te verdagen. Hlima Assali, parlementariër van een klein partijtje uit de Midden-Atlas, was als eisende partij niet komen opdagen en wordt alsnog opgeroepen. Op de trappen van het gerechtsgebouw laat Benchemsi zich na afloop tussen zijn journalisten fotograferen terwijl hij het V-teken maakt. ,,Dit punt hebben we binnen, al moeten we afwachten hoe het verder loopt.''

De zaak begon als een bagatel. Gedeputeerde Hlima Assali herkende zichzelf in een stukje van een columnist van TelQuel, waarin de draak werd gestoken met een anonieme parlementariër die na een verleden als lokale volkszangeres via haar relaties in het parlement terecht was gekomen. Niets aan de hand, Ronald Reagan had het tenslotte als derderangs Western-acteur ook tot president weten te brengen, grapte het commentaar. Assali stapte beledigd naar de rechter. ,,Het leek een ridicule zaak'', herinnert Benchemsi zich. Dat veranderde echter radicaal toen de rechter hem veroordeelde tot een boete van ruim een miljoen dirham en twee maanden gevangenisstraf.

De kwestie werd een schandaal nadat TelQuel eind vorige maand andermaal een boete van bijna een miljoen dirham kreeg opgelegd wegens de publicatie van een bericht over mogelijke fraude bij een hulpfonds voor kinderen. Het gerucht, dat in politiekringen de ronde deed en door vier bladen werd gepubliceerd, was onjuist. TelQUel publiceerde een correctie en bood excuses aan. Toch kreeg het weekblad een boete die negen keer hoger lag dan bij zijn collegabladen.

Voor Benchemsi is het duidelijk: het betreft hier een gecoördineerde actie om het weekblad de nek om te draaien. Wie er achter zit is minder duidelijk. Maar met zijn vaak humoristisch getoonzette commentaren op de heilige huisjes van de macht heeft TelQuel een keur aan vijanden gemaakt. Het koninklijk huis zelf bijvoorbeeld. De gedetailleerde reportage over het koninklijke budget, waarin zelfs de royale post van het koninklijke paardenvoer niet aan de aandacht ontsnapte, werd niet erg gewaardeerd. Wat koning Mohammed volgens Benchemsi evenwel pas goed kwaad maakte was het ongevraagde advies aan de vorst om iets te doen aan diens televisietoespraken. ,,Het is in klassiek Arabisch, dat vrijwel niemand goed begrijpt en hij leest het op van een papiertje zonder in de camera te kijken. Waarom zou hij als koning geen media-adviseur kunnen nemen?'', aldus Benchemsi.

De wurgvonnissen tegen TelQuel volgen na eerdere publicatieverboden van de weekbladen Le Journal en Demain. Demain verdween definitief na een spotprent over de koning; ex-hoofdredacteur Ali Lmrabet werd deze zomer bestraft met een werkverbod van tien jaar. TelQuel besloot na de vonnissen terug te vechten. Niet alleen werd een steunsite op internet ingericht (www.soutientelquel.com) die tot dusver 14.000 handtekeningen ophaalde, ook publiceerde het blad deze week een uitgebreide reportage over Marokko's falende rechtssysteem. Onder de titel `Justitie, de helse machine' wordt een dramatisch beeld geschetst van overbelaste en onbetrouwbare rechtbanken, waar rechters graag hun oor te luisteren leggen bij wat de machthebbers goed dunkt. Benchemsi: ,,Zolang we kunnen schrijven, zullen we het zeker niet laten.''