Oppositie wil meer compassie van Verdonk

Het debat gisteren over de opvang van overlevenden van de Schiphol-brand kreeg een onverwachte wending. Minister Verdonk kondigde aan de uitzetting van de overlevenden weer ,,ter hand te nemen''.

Geschokt en verbijsterd waren de linkse oppositiepartijen gisteravond tijdens het spoeddebat in de Tweede Kamer over de volgens hen ,,volstrekt inadequate nazorg'' van de 268 overlevenden van de brand in het cellencomplex op Schiphol-Oost, vorige maand. Terwijl er nog volop werd gekauwd op de gedetailleerde weerlegging van minister Donner (Justitie, CDA) op de kritiek op de nazorg, kondigde minister Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratie, VVD) onverwacht aan dat vanaf aanstaande maandag de uitzetting wordt hervat van de overlevenden. ,,Schandalig'', stamelde het zichtbaar aangeslagen het Kamerlid Vos (GroenLinks). Waarom tonen deze bewindslieden ,,niet wat meer compassie'' met de betrokkenen bij de ramp, riep het Kamerlid Straub (PvdA) vertwijfeld.

Donner zei zich volstrekt ,,niet te herkennen in de negatieve beelden die nu buiten de inrichtingen om over die nazorg worden geschetst''. Met grote precisie wist de minister te vertellen welke gedetineerde op welke dag en op welk uur had gebeld, wanneer hij of zij schone kleren had gekregen, om hoeveel hemden, broeken en truien dat ging en dat iedereen ten minste een intakegesprek heeft gehad waarin de medische en psychische toestand was onderzocht.

,,Maar u wilt toch niet zegen dat alle verhalen van advocaten, vluchtelingenorgansiaties en nabestaanden uit de duim zijn gezogen?'', vroeg het Kamerlid De Wit (SP). Volgens Donner is er sprake van twee belevingswerelden. Aan de ene kant de wereld van de hulpverleners, die hard werken om optimale nazorg te verlenen. Natuurlijk kan het altijd beter en is het in de eerste dagen niet allemaal perfect gelopen, zei hij. Aan de andere kant is er de belevingswereld van de gedetineerden. ,,Maar het kan heel goed zijn dat deze mensen zich in de verwarring in de uren en dagen na de ramp niet herinneren wat er allemaal precies is gebeurd'', opperde Donner.

De minister legde uit dat traumadeskundigen hem hebben verzekerd dat verwarring, gevoelens van paniek en onzekerheid heel normaal zijn na zo'n ingrijpende gebeurtenis. En dat het daarom ook niet nodig is dat elke gedetineerde op elk moment dat hij daar om vraagt, een psychiater te zien krijgt.

Het SP-Kamerlid De Wit: ,,Maar hebben de rechters het dan ook mis, die in twee gevallen hebben geoordeeld dat op de detentieboten in Rotterdam en in het centrum in Zeist de beloofde nazorg niet is geboden?'' Minister Verdonk antwoordde dat haar ministerie daarom in beroep gaat tegen deze uitspraken. ,,We betwisten dat die zorg er niet is, alleen hadden we op het moment van de rechtszitting niet de beschikking over alle documentatie om dat te bewijzen'', aldus de minister.

Coalitiepartijen CDA en VVD hielden zich buiten de discussie met de bewindslieden over de beeldvorming over de opvang. Volgens hen is het nog te vroeg om nu al politieke conclusies te trekken. Bovendien gaat de Kamercommissie Justitie zelf de detentiecentra in Rotterdam en Zeist bezoeken, aldus het Kamerlid Jager (CDA).

In tegenstelling tot de linkse oppositie is de coalitie er niet tegen dat de uitzetting van de gedetineerden die de brand overleefden, wordt hervat. Toen minister Verdonk die mededeling over hervatting van de uitzetting deed, sloeg de sfeer in het debat om. In plaats van gedetailleerd op de leefsituatie van de overlevenden in te gaan, de portefeuille van Donner, opende met name de linkse oppositie, toen nog gesteund door D66, het vuur op Verdonk. GroenLinks-Kamerlid Vos wist aanvankelijk niet goed hoe te reageren op de aankondiging. Ze noemde het ,,een schande'' en ,,inhumaan'' om juist tijdens dit debat over de uitzettingen te beginnen. GroenLinks-leider Halsema zei na afloop dat de aanvaring tussen Kamer en kabinet ,,geen politiek debat meer is maar een culture-clash''. Daarmee gaf zij aan dat zij ook niet meer weet hoe dit kabinet politiek nog benaderd kan worden om het op andere gedachten te brengen.

De grote vraag was waarom Verdonk juist tijdens dit debat, dat over de behandeling van de overlevenden ging, de geplande hervatting van de uitzetting aankondigde. Minister Donner had tot dat moment redelijk succesvol een aantal negatieve beelden over de opvang weten te weerleggen, waardoor de rust in de Kamer over de Schiphol-brand weer enigszins leek te zijn teruggekeerd. Formeel noemde Verdonk de maatregel omdat de Kamer daarom had gevraagd. Maar op de achtergrond speelde ook de politiek-strategische afweging mee dat er vandaag een brief naar de Kamer zou gaan waarin de uitzetting werd aangekondigd. Verdonk kon beter ,,maar even doorbijten'', was het idee. Anders had ze volgende week weer een spoeddebat, over de geplande uitzetting.

Het is nog maar de vraag of zo'n debat er niet alsnog zal komen. Coalitiepartner D66 heeft aangekondigd de minister volgende week opnieuw naar de Kamer te halen als ze maandag direct begint met uitzetten. Volgens D66-leider Dittrich is namelijk nog niet door onafhankelijken vastgesteld of de overledenen al dan niet aan een posttraumatisch stresssyndroom leiden.